Vrouw, 35 single, met kinderwens?

Er is een manier om eicellen in te vriezen voor later.

Waarom zouden niet alle vrouwen, ook die zonder medische indicatie, daar gebruik van mogen maken?

Tot voor kort lukte het niet goed om eicellen in te vriezen en te ontdooien. Nu dat met een nieuwe techniek (vitrificatie) wél kan, wordt het mogelijk om eicellen te bewaren voor later gebruik. Invriezen van eicellen is in de eerste plaats een belangrijke aanwinst voor de ivf-praktijk: eiceldonatie wordt gemakkelijker, de bevruchting kan worden uitgesteld bij onverwacht slechte zaadkwaliteit en het aantal restembryo’s kan worden teruggebracht. Ook wordt het mogelijk om eicellen te bewaren van vrouwen die door ziekte of behandeling (chemotherapie, bestraling) hun vruchtbaarheid dreigen te verliezen. Zij houden zo uitzicht op het krijgen van biologisch eigen kinderen.

In 2008 hebben de beroepsverenigingen van gynaecologen (NVOG) en klinisch embryologen (KLEM) hun eerste standpunt uitgebracht over deze nieuwe invriesmethode. Daarin stond dat die verantwoord kan worden toegepast, mits het gebruik van de eicellen gepaard gaat met een grondige follow-up van de geboren kinderen. Toen is niet ingegaan op de vraag of het invriezen van eicellen ook beschikbaar moet zijn voor normaal vruchtbare vrouwen die vrezen dat ze niet op tijd, voor het verlies van de vruchtbaarheid, aan het krijgen van kinderen zullen toekomen. Invriezen van eicellen kan voor hen betekenen dat zij tijd winnen om hun kinderwens op iets latere leeftijd alsnog te realiseren.

Het bericht dat het AMC van plan was om eventueel ook op zulke ‘tijdwinst’-verzoeken in te gaan, leidde vorige zomer tot discussie. Voor voormalig staatssecretaris Bussemaker (Volksgezondheid, PvdA) was dat aanleiding om de NVOG en de KLEM te vragen om een aanvulling op hun eerdere standpunt. Op grond van welke afwegingen zouden verzoeken om invriezen van eicellen moeten worden aanvaard of afgewezen? Zou die techniek wel of niet beperkt moeten blijven tot hulp aan vrouwen met een medische indicatie?

Die aanvulling is nu verschenen. Wij vinden de bezwaren tegen het om niet-medische redenen invriezen van eicellen niet overtuigend. Dat geldt om te beginnen voor het beroep op de grenzen van de natuur en van de geneeskunde. Wie daar een punt van maakt, moet eens kijken naar de huidige ivf-praktijk. Veel paren waarvan de vrouw al wat ouder is en die nu voor ivf in aanmerking komen, zouden langs natuurlijke weg een kind hebben kunnen krijgen als zij daar eerder mee waren begonnen. Bij het merendeel is natuurlijk vruchtbaarheidsverlies (hogere leeftijd) de meest waarschijnlijke reden waarom zij op ivf zijn aangewezen.

Volgens een tweede argument is het onverantwoord om vrouwen die ‘alleen maar’ bang zijn dat ze niet op tijd aan het krijgen van kinderen toekomen, bloot te stellen aan de risico’s en de belasting van de behandeling (hormonen en punctie), die bij het verkrijgen van eicellen noodzakelijk is. Maar die risico’s zijn klein. En alleen de vrouw zelf kan bepalen of de belasting te groot is in verhouding tot de winst. Denk aan vrouwen die graag kinderen willen, maar rond hun 35ste nog op zoek zijn naar een partner. Het is moeilijk vol te houden dat die een minder groot belang hebben bij het invriezen van eicellen dan vrouwen die door een medische behandeling onvruchtbaar dreigen te worden. In beide situaties gaat het om vrouwen met een grote kans kinderloos te blijven.

Invriezen van eicellen zou er ook toe leiden dat kinderen geboren worden bij te oude moeders. Dat argument vervalt echter bij de voorzichtige leeftijdsgrens van 45 jaar die de beroepsgroep wil aanhouden. Dat is dezelfde grens die nu ook al geldt voor voortplanting met donoreicellen. Door daarbij aan te sluiten worden excessen voorkomen.

Verder is betoogd dat invriezen van eicellen om niet-medische redenen de maatschappelijke inspanningen om vrouwen juist eerder kinderen te laten krijgen kan ondermijnen. Wij onderkennen dat gevaar, maar vinden dat geen reden om de techniek te onthouden aan vrouwen die daarom vragen. We benadrukken wel dat vrouwen die niet kinderloos willen blijven, er goed aan doen het krijgen van kinderen niet nodeloos uit te stellen.

Het is erg belangrijk dat artsen verzoeken om eicellen in te vriezen alleen inwilligen na zorgvuldige counseling. De arts moet ervan overtuigd zijn dat het verzoek berust op voor de vrouw zwaarwegende redenen. Zij moet zich niet laten leiden door onterechte of te hoge verwachtingen over de kans op succesvol toekomstig gebruik van ingevroren eicellen.

Kortom, vitrificatie is een veelbelovende techniek, die onder de voorwaarden van goede counseling en follow-up beschikbaar moet zijn. Ook zonder medische indicatie.

Wybo Dondorp (Universiteit Maastricht) is ethicus. Jan Kremer (UMC St Radboud) is hoogleraar voortplantingsgeneeskunde. Zij waren respectievelijk lid en voorzitter van de commissie die de verbreding van het standpunt van de medische beroepsverenigingen NVOG en KLEM voorbereidde.