Juntaleiding stelt positie veilig

Than Shwe zorgt voor een cosmetische overgang naar democratie in Birma.

Op vrijgekomen legerposten heeft hij vertrouwelingen benoemd.

A slipper belonging to a Myanmar Pro-democracy activist is seen over a caricature of Myanmar leader senior general Than Shwe during a protest in New Delhi on July 26, 2010. Than Shwe is on an official visit to India until July 29, where he will meet with Prime Minister Manmohan Singh on military co-operation and bilateral trade deals that are expected to be signed during the five-day visit. AFP PHOTO/MANAN VATSYAYANA AFP

De grote stoelendans in Birma bereikte vrijdag een nieuw hoogtepunt. Generaal Than Shwe (77), leider van de militaire junta sinds 1992, zou volgens diverse media samen met tientallen generaals het leger verlaten. Eerder dit jaar deden vele andere militairen hetzelfde. Het zijn voorbereidingen voor de verkiezingen van 7 november, de eerste sinds twintig jaar.

Het wordt een omslag van formaat. Voor het eerst sinds 1962 zal het land weer worden bestuurd door burgers, die worden gecontroleerd door nationale en regionale parlementen. Maar de generaals zorgen ervoor dat de verandering zoveel mogelijk cosmetisch zal zijn. Door hun uniformen uit te trekken, kunnen zij ook in de nieuwe constellatie meedoen. De meesten worden lid van de Union Solidarity and Development Party (USDP), de politieke partij van de junta. Die komt voort uit een vaak gewelddadige miljoenenbeweging die opereerde met steun van het bewind.

Niemand hoeft in spanning te zitten wie straks de verkiezingen wint. Naar verluidt heeft de junta al besloten dat de USDP minstens twee vijfjarige termijnen aan de macht blijft. Daarbij komt dat een kwart van het parlement sowieso zal bestaan uit militairen. President en twee vicepresidenten worden gekozen door het parlement. Dat laatste blijft voor niet-ingewijden nog spannend, al zou de junta het intern al hebben uitgestippeld: wie gaat het nieuwe bewind straks leiden?

Tot nu toe werd aangenomen dat de bejaarde en ziekelijke Than Shwe na de verkiezingen met pensioen gaat. Maar zijn vermoedelijke aftreden duidt erop dat hij zich wel positioneert voor een nieuwe rol. Zoals partijleider van de USDP, waarin hij misschien geen bestuurlijke macht zou hebben maar wel belangrijke posten kan invullen. „Zolang hij er vertrouwen in heeft dat hij mensen kan benoemen, denk ik dat hij met pensioen zal gaan”, zegt Aung Zaw, hoofdredacteur van oppositietijdschrift The Irrawaddy, vanuit Thailand. „Dan hoeft hij zich niet druk te maken over wat er met hem gebeurt als hij aftreedt als juntaleider.”

Dat zou een van de belangrijkste kwesties zijn die Than Shwe bezighouden: zijn persoonlijke veiligheid na zijn aftreden. Hij wil niet eindigen als zijn voorganger Ne Win, die na jarenlang de junta te hebben geleid stierf onder huisarrest. Het zou de reden zijn dat hij volgens Aung Zaw recentelijk bezig is geweest zijn tweede man Maung Aye te isoleren. Voor het geval die aspiraties zou hebben voor een coup.

Als belangrijkste kandidaat voor het presidentschap wordt Shwe Mann gezien, een vertrouweling van Than Shwe die enkele jaren geleden werd benoemd tot stafchef. Ook hij trad vorige week af. De huidige premier Thein Sein – ook teruggetreden – zou vicepresident worden. Als Than Shwe inderdaad is opgestapt als opperbevelhebber, zou hij worden opgevolgd door generaal Myint Aung. Een cruciale post, want hij krijgt zo 500.000 militairen achter zich en zal de parlementaire fractie aanvoeren. „Allen die nu worden getipt voor sleutelposities zijn vertrouwelingen van Than Shwe”, zegt Aung Zaw.

Hoewel al lang duidelijk was dat het leger aan de macht zal vasthouden, is er speculatie dat het nieuwe politieke stelsel toch kan leiden tot verbetering. „De meest brede transformatie in een generatie”, omschreef projectdirecteur Zuidoost-Azië van de denktank International Crisis Group Jim Della-Giacoma deze periode in een recent opinieartikel. Ook komt nu een nieuwe generatie militairen aan de macht, met alle mogelijkheden van dien, schreef hij.

Intussen valt ook van de oppositie weinig te verwachten. De Nationale Liga voor Democratie (NLD) van Aung San Suu Kyi boycot de verkiezingen. Uit de NLD is wel een nieuwe partij voortgekomen: het Nationaal Democratisch Front (NDF), geleid door Khin Maung Swe. Maar deze moet om aandacht vechten met zo’n veertig andere partijen, waarvan een deel voortkomt uit de junta. Het bewind heeft campagnevoeren bijna onmogelijk gemaakt.

Bovendien krijgen ze geen steun van Suu Kyi, wat hun populariteit enorm zou bevorderen. Integendeel: The Lady staat niet achter de nieuwe partij omdat die de verkiezingen niet boycot. Haar medestanders proberen zelfs via de door de junta gedomineerde kiescommissie te voorkomen dat de NDF een logo met een bamboehoed kan gebruiken, dat sterk lijkt op het logo van de NLD.