Patriarch en president

De ceremonie vond plaats op 28 augustus, als de Russisch-orthodoxe kerk Maria Hemelvaart viert. Patriarch Kiril en president Medvedev gingen voor in een processie naar de Spasskaja, de Toren van de Heiland, een van 15de-eeuwse torens met poorten van het Kremlin. Medvedev keek toe toen de patriarch boven de poort een icoon besprenkelde met wijwater. Die icoon hangt daar al eeuwen, maar was de laatste zeventig jaar aan het oog onttrokken door pleister- en metselwerk.

De toren ontleent zijn naam aan deze beeltenis van Christus de Redder met een opengeslagen evangelie in zijn hand en twee Russische heiligen aan zijn voeten. Het werk dateert waarschijnlijk uit de 16de eeuw en herdenkt het ontzet van Moskou in 1521 na een lange belegering door Muhammed Girey, khan van de Krim-Tataren. De twee heiligen smeken Christus om Moskou te redden. En de stad hield stand.

De icoon is in de jaren dertig, onder Jozef Stalin, uit het zicht verdwenen. In die jaren werden overal in Rusland kerken en heiligenbeelden vernietigd. De arbeiders die opdracht kregen om dit religieuze symbool te verwijderen van de Kremlinmuur, hebben het juist bewaard voor het nageslacht. Begin april ontdekten restauratoren dat zich achter het gepleisterde metselwerk boven de poort een metalen raamwerk met gaas bevond. Die constructie beschermde de schildering erachter.

Bij de onthulling hield Medvedev een toespraak. „Nu we de icoon terug hebben”, zei hij, „heeft ons land een extra beschermer. Dit bevestigt de eenheid van kerk en volk.” Patriarch en president onderstreepten de symbiotische relatie tussen Kremlin en kerk. De Russisch-orthodoxe kerk was ooit een steunpilaar van het tsarenbewind, overleefde het Sovjettijdperk door zich te onderwerpen en beleefde de laatste twintig jaar een reveil. Vladimir Poetin noemde de orthodoxe kerk een ‘nationale kracht’ en dat heeft hem politiek geen windeieren gelegd. Medvedev doet mee.

Deze symbiose is een doorn in het oog van miljoenen niet-orthodoxe Russen – moslims, katholieken en anderen – en van hen die een scheiding voorstaan van kerk en staat.

Dirk Vlasblom