Jacques Villon schildert als een vlijtig schoolmeisje

Schilderij van Jacques Villon

Beeldende kunst

Rijksmuseum te gast: Jacques Villon

T/m 26 sept., Van Goghmuseum, Amsterdam. **

Het Rijksmuseum is vanwege de verbouwing grotendeels gesloten, maar het Rijksprentenkabinet kon de afgelopen jaren toch iets van zijn collectie laten zien in het Van Gogh Museum. Een bescheiden overzicht van de grafiek van Jacques Villon (1875-1936) is de vijfde en laatste presentatie bij de buren op het Museumplein.

De expositie opent met vier bladen uit een reeks reproductieprenten die Villon in de jaren twintig maakte naar schilderijen van onder anderen Bonnard, Van Dongen, Braque en Van Gogh. Van de laatste kopieerde hij een boerenportret. Villon heeft zich steeds dienstbaar opgesteld, waardoor elk van de kleurenetsen gemaakt lijkt door een andere kunstenaar. Zijn enige persoonlijke inbreng was zijn technische vakmanschap.

Na 1907 wil Villon met zijn tijd mee en gaat hij meer abstraheren. Je krijgt het gevoel dat hij dat vooral doet waar een naturalistische weergave ingewikkeld wordt. Voeten die stevig op de grond moeten staan zijn opgelost in een soort laaghangende mist van arceringen.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog vindt Villon de ‘constructieve decompositie’ uit, een variant op het kubisme. Hij deformeert figuratieve motieven tot een soort collage van vlakken, langs de liniaal getekend, en ingekleurd of gearceerd als door een vlijtig schoolmeisje.

Villons prenten uit de jaren dertig, veertig en vijftig zijn weer wat figuratiever, maar vaak opgebouwd uit saaie, kippengaas-achtige arceringen. Eén ets is uit kunsthistorisch oogpunt nog wel interessant: een portret van de dadaïst Marcel Duchamp uit 1956. In en om de zittende figuur heeft Villon weer cerebrale vlakken van kaarsrechte arceringen geplaatst, maar de kop, in lijn getekend, is een gelijkend portret van Duchamp – gemaakt door zijn broer. Jacques Villon was namelijk het pseudoniem van Marcels oudere broer Gaston Duchamp.

Marcel was ook geen opzienbarend schilder, maar hij gooide het over een andere boeg en werd alsnog belangrijk als vader van de Dadabeweging en de conceptuele kunst. Broer Gaston bleef als Jacques Villon een kubist van het tweede garnituur.