Grote zorgen over Amerikaanse economie

Centrale bankiers probeerden op hun top in Jackson Hole de verwachting te temperen van wat zij kunnen doen om de economie te redden.

Houd aanstaande donderdag Jean-Claude Trichet van de Europese Centrale Bank in de gaten. De maandelijkse bijeenkomst van het bestuur van de ECB komt in een belangrijke week voor de wereldeconomie. Nieuwe cijfers over onder meer Amerikaanse productiviteit en werkloosheid zullen medebepalend zijn voor hoe centrale bankiers wereldwijd zullen reageren op de voortslepende crisis. De ECB staat voor de keuze om banken al dan niet weer makkelijker toegang te geven tot de noodfondsen van Europa’s monetaire reddingsboei.

Dit weekend was de onzekerheid over de toekomst het belangrijkste thema op de jaarlijkse top van centrale bankiers in Jackson Hole, Wyoming. Ondanks ongekende overheidsstimulansen en een zeer ruim monetair beleid, lijkt de Amerikaanse economie weer te stagneren. Ook in Europa zijn problemen, met name interne verschillen veroorzaken daar veel zorgen. De rente staat al op nul en kan niet verder omlaag en veel geld voor lastenverlichting is er zowel in de VS als in Europa niet meer. De grote vraag is: wat dan? En vooral: wie dan?

De bijeenkomst aan de rand van de Rocky Mountains stond anders dan vorig jaar in het teken van angst in plaats van opluchting. Met een werkloosheid van bijna 10 procent en een verwachte groei in 2010 van 1,6 procent staat met name de VS er niet goed voor. De 110 genodigden (veel centrale bankiers uit de VS, Europa en Azië, samen met vooraanstaande economen) discussieerden openlijk over de richting waarin het monetaire beleid zou moeten gaan.

Afgelopen vrijdag liet Fed-voorman Ben Bernanke onomwonden weten dat hij alles zou doen om de economie er weer bovenop te helpen als de noodzaak daarvoor zich zou aandienen. De facto betekent dat meer ‘ kwantitatieve versoepeling’: het aanzetten van de geldpers. Afgelopen maand werd al besloten het programma van inkoop van staats- en hypotheekobligaties niet af te bouwen, maar in omvang minimaal gelijk te laten. De bereidheid van de Fed om in te grijpen werd op de markten met opluchting onthaald. Toch legde Bernanke met zijn speech de lat voor de financiële markten hoger. Zij hadden gehoopt op steunmaatregelen nu, en niet pas als de economie verder tegen zit.

Tegelijkertijd zochten de deelnemers aan de conferentie naar mogelijkheden om ook de politiek weer meer te betrekken bij het herstel van de economie. „Centrale bankiers kunnen niet in hun eentje de problemen van de wereldeconomie oplossen”, zei Bernanke in zijn toespraak.

Complicerende factor daarbij, zo stelde althans Eric Leeper (oud-Fed-onderzoeker en econoom aan de Universiteit van Indiana), is dat begrotingspolitiek de komende jaren eerder in de weg zal staan van monetair beleid dan er ondersteuning aan zal geven. Mede daarom zouden centrale bankiers meer rekening moeten houden met de grote tekorten op de begrotingen, zei Leeper. „In normale tijden zou begrotingspolitiek geen onoverkomelijke problemen voor monetair beleid moeten opwerpen”, zei hij. „Maar die normale tijden zijn voorbij. Demografische ontwikkelingen in veel economieën zetten een steeds grotere druk op de overheidsuitgaven. We zijn hard op weg naar een periode van begrotingsstress.” Leeper verwees naar de oplopende kosten voor pensioen en gezondheidszorg.

Hij riep op het debat over begrotingsbeleid weg te halen uit de hoek van de „alchemie” en er „echte wetenschap” van te maken, zoals ook monetair beleid echte wetenschap is. Leeper wil de discussie over belastingen en overheidsuitgaven weghalen uit het politieke discours, zodat er een realistischer en effectiever debat over gevoerd kan worden, zoals bij het onafhankelijke monetair beleid.

Diverse papers van gezaghebbende economen droegen bij aan de toegenomen onzekerheid. Carmen Reinhart , van de Universiteit van Maryland, liet op basis van haar studie naar ernstige financiële crisis in de afgelopen decennia zien dat de VS naar alle waarschijnlijkheid een lange periode van hoge werkloosheid tegemoet gaan. In het decennium na een flinke crisis blijft de werkloosheid in tien van de vijftien onderzochte gevallen boven het niveau van voor die crisis, betoogde Reinhart. Ze voegde er aan toe dat de VS wat dat betreft pas aan het begin van die periode staat, omdat deze crisis in 2007 begon. Hou wat dat betreft nog tot 2017 rekening met hoge werkloosheid, was haar betoog.

Trichet van de ECB leek zich zeer bewust van de belangrijke rol die hij en zijn collega’s de komende maanden spelen. Hij benadrukte dat het belangrijkste probleem van de crisis nog steeds de schulden zijn. „Die veroorzaken de teruggang in het economisch herstel”, zei hij. Donderdag wordt duidelijk of hij de vrijheid heeft om iets aan de schuldreductie te doen, of dat centrale bankiers zich nog steeds laten gijzelen door de onrust op de financiële markten.