Op de ruit staat 'Erik maakt gelukkig'

Beeldend kunstenaar Erik van Lieshout opent vandaag zijn eigen winkel in winkelcentrum Zuidplein in Rotterdam. Hij wil er een film over maken. ‘Ik wil het hart van Zuid laten bonzen’

Lichtjes voorovergebogen gluurt een man door de etalageruit. „Wat is dit nou?” Zijn metgezel haalt de schouders op. Hij heeft „geen flauw idee”.

‘Erik maakt gelukkig’, luidt de tekst op de glazen pui. Met daarboven, in al even opvallende witte blokletters: ‘Echte luxe is niets kopen’. Maar tijd om de winkel binnen te gaan, heeft het tweetal niet. Ze hebben haast. „Kom op, we moeten gaan.” De boodschappen lonken, elders in het winkelparadijs op palen.

Binnen staat Erik van Lieshout, kunstenaar van beroep, maar hier in zijn tijdelijke onderkomen in winkelcentrum Zuidplein ‘gewoon’ een van de vele middenstanders in Rotterdam-Zuid. Zijn uitspanning is een vrolijke bende met voor elk wat wils. Bouten, moertjes, spijkers, lampjes, plakband, een verlepte plant – Van Lieshout heeft het allemaal in de aanbieding. „Overgenomen van een kraker die op straat werd gezet.” Prijzen ontbreken. Wie iets van zijn gading vindt, kan zich melden. Om winst of omzet is het de internationaal vermaarde kunstenaar niet te doen. Zijn winkelwaar is vooral bedoeld om argeloze voorbijgangers over de drempel te lokken.

Vanaf vandaag is zijn winkel officieel geopend, maar de afgelopen weken konden voorbijgangers al op de koffie tussen de wirwar aan stalen buizen. Voor „een open en intiem gesprek in mijn eigen huiskamer” over hun dagelijkse beslommeringen. Of om zich zwijgend te vergapen aan een van de drie blikvangers in het alsmaar veranderende laboratorium: een reusachtige muurposter van wijlen Pim Fortuyn. „Pimmetje spreekt in dit deel van de stad nog altijd tot de verbeelding”, weet Van Lieshout. Fortuyns Leefbaar Rotterdam zette de politieke machtsverhoudingen acht jaar geleden op zijn kop in het van oudsher ‘rode’ Rotterdam.

Talrijke gesprekken voerde Van Lieshout de twee afgelopen maanden. Een voor een legde hij ze vast op band. Het resultaat, een weerslag van de etnische smeltkroes die Rotterdam-Zuid (meer dan 160 nationaliteiten) is, volgt later dit jaar in de vorm van een persoonlijk filmdocument, getiteld Hart zonder Hart. In de film zoekt hij niet alleen naar de essentie van Zuidplein, maar ook naar ‘zichzelf’. „Mijn klanten zijn gesprekspartners, die mij ook weer helpen te ontdekken wie ik ben en waarom ik doe wat ik doe.”

De politiek geëngageerde Van Lieshout (Deurne, 1968) doet in zijn werk, vooral in zijn video-installaties, verslag van zijn eigen leven, waarbij de nadruk de laatste jaren meer op het egotherapeutische is komen te liggen.

Boven alles wil Van Lieshout proberen „het hart van Zuid weer te laten bonzen”. Winkelcentrum Zuidplein, goed voor ruim twaalf miljoen bezoekers per jaar, werd gebouwd in de periode 1962-1972 tussen het metroviaduct en een aantal brede verkeerswegen. Van Lieshout spreekt van „de utopie van architect Bakker” en „het ideaal van onze ouders”, die anno 2010 wordt omringd door achterstandswijken. Koopkracht is ver te zoeken in dit deel van de stad, en toch is het dagelijks een drukte van belang in de gangen van het eenvormige complex. Het is een van de vele paradoxen van Rotterdam-Zuid, weet Van Lieshout.

Al sinds hij in 1993 neerstreek aan de Dordtselaan is Van Lieshout verslingerd aan het grauwe en grotendeels verloederde Rotterdam-Zuid. Hier maakte hij ook opnamen voor zijn films Respect (2003) en Awakening (2005). „Arme mensen, voor wie niets te gek is, en overal rauwe en vaak zielige troep – prachtig!” De laatste twee jaar woonde Van Lieshout in Berlijn en Keulen. Maar arbeidersstad Rotterdam inspireert hem zoals weinig andere steden dat doen, zegt hij. „Iedereen loopt hier maar te klagen en moeilijk te doen. Oók de winkeliers, terwijl ze een prima omzet draaien.”

Het filmproject van Van Lieshout vormt de aftrap van het meerjarenplan kunstprojecten van de Internationale Beelden Collectie, een adviesorgaan van het stadsbestuur, voor Rotterdam-Zuid. Kunst moet een verbindende rol gaan spelen bij de herinrichting van de directe omgeving van het desolate Zuidplein, dat vlakbij evenementencomplex Ahoy ligt. Van Lieshout kreeg een subsidie van 75.000 euro.

Met dat geld creëerde hij onder meer een huilende Rem Koolhaas in zijn winkel. „Rotterdams grootste architect, wiens tranen symbool staan voor het verdriet van deze stad.”

Van Lieshout is niet de eerste kunstenaar die zich heeft ondergedompeld in de ruwe eenvoud van Rotterdam-Zuid. Theatermaker Cees Bavius was eind jaren negentig een van de eersten. Zijn Pendrecht Theater ‘van en voor bewoners’ is inmiddels een begrip ‘op’ Zuid. Ook fotograaf Otto Snoek liet zich veelvuldig inspireren door de zuidoever. Zijn collega Joop Reijngoud maakte hier 155 groepsportretten voor het boek Rotterdam, de Zuiderlingen.

Theo Çoskun (SP) van de deelgemeente Charlois opent vandaag de winkel van Van Lieshout. „Erik legt verbinding met de internationale cultuur, zodat mensen beseffen dat dit deel van Zuid voor meer staat dan alleen een Antilliaanse brassband of een zwerver die op een gitaar tokkelt.”

T/m 24 sept. Winkel Erik van Lieshout, Zuiderterras 130, Rotterdam. vanaf 14 uur