Obama blijft wel in Irak

In 2008 onderhandelde president Bush met de Iraakse autoriteiten over de terugtrekking van de Amerikaanse soldaten uit Irak. De Iraakse autoriteiten waren zeer terughoudend. Na langdurige onderhandelingen gingen de Irakezen uiteindelijk akkoord met het terugtrekkingsschema. Daarna was het zeer de vraag of dat verdrag door het parlement van Irak zou worden goedgekeurd. Dat gebeurde wel. Ook de Irakezen houden van het leven en van veiligheid. En daarvoor zijn de Amerikanen onmisbaar. Dit verdrag erfde president Obama. Je zou kunnen zeggen: een mooi cadeautje.

Een paar weken geleden vertrokken de Amerikaanse gevechtseenheden, meer dan 50.000 soldaten, uit Irak. Maar er blijven bijna 50.000 militairen achter. Ze zijn er om de Irakezen op te leiden. 50.000 trainers? Wat een onzin. De Amerikanen hebben Irak niet verlaten. Ze hebben hun militaire aanwezigheid gehalveerd. Bij deze 50.000 soldaten zit ook een aanzienlijk aantal gevechtseenheden. Officieel zijn ze er om de trainers te beschermen. Laten we dus even naar de niet-officiële werkelijkheid kijken.

Tijdens de verkiezingscampagne beloofde Obama dat alle Amerikanen uit Irak zouden worden teruggeroepen. Deze belofte kan hij niet nakomen. Waarom niet?

Na de bevrijding van Irak werd dat land het toneel van religieus-etnisch geweld. Duizenden Irakezen zijn bij aanslagen omgekomen. Dus niet het Amerikaanse leger, maar moslimfanatici waren de oorzaak van het geweld en de moordpartijen. Het islamitische Iran speelde een belangrijke rol bij de gebeurtenissen in Irak. Een paar duizend (in zowel militair als ideologisch opzicht) goed getrainde Irakezen keerden na de omverwerping van Saddam Hussein terug uit Iran.

De Iraanse leider ayatollah Khamenei zag een gouden kans om in Irak een regime tot stand te brengen dat ten minste een politieke en religieuze bondgenoot van Teheran zou kunnen worden. Daarnaast wilde Khamenei de Amerikanen een slag toebrengen. En dat begrepen de Amerikanen al te best. Daarom besloot president Bush om rechtstreekse onderhandelingen te voeren met Iran over de veiligheid van Irak. Die onderhandelingen zijn mislukt.

De Iraakse diplomaten die ik gesproken heb, beschuldigen Iran van het verspreiden van wapens en het financieren van terroristen. Al voordat The Guardian met het verhaal kwam dat Iran in de zomer van 2009 vier Britse gijzelaars liet executeren, hoorde ik dit verhaal van Iraakse diplomaten zelf. Er waren vier Britten die in Bagdad door een niet nader te bepalen sjiitische groep werden gegijzeld. Vanwege de demonstraties in Teheran en de omvangrijke berichtgeving van de BBC was Teheran woedend op Londen. Het Iraanse regime beschuldigde Britten, Amerikanen en Israëliërs van inmenging in de binnenlandse aangelegenheden van Iran. Om de Britten een lesje te leren liet Teheran die vier gijzelaars executeren. Later, in december 2009, zou het volledige verhaal en de rol van Iran daarin gepubliceerd worden door The Guardian.

In juli 2009 had ik via de groene beweging berichten ontvangen dat Khamenei de Revolutionaire Garde had opgedragen om wereldwijd Amerikanen en Britten bij de les te houden. De Revolutionaire Garde beschikt over een eigen internationale divisie van terroristen, de Quds-divisie. Deze Quds-divisie leidt de radicale moslims uit Afrika, Palestina, Libanon, Irak, Afghanistan, Jemen en andere islamitische landen op. Volgens betrouwbare berichten werden ze ook in Teheran ingezet om op de protesterende burgers te schieten. Daarnaast heeft de Revolutionaire Garde wereldwijd zijn eigen connecties en vrienden. Dit zijn de lokale terroristische groeperingen.

Het islamitische Iran heeft veel gedaan om te voorkomen dat de politieke alliantie onder leiding van oud-premier Allawi de verkiezingen zou winnen. Uiteindelijk heeft de alliantie de parlementsverkiezingen gewonnen, maar ze heeft onvoldoende zetels om zonder de door Iran gesteunde groepen te regeren. Desondanks is de politieke macht niet, of althans nog niet, in handen van Iran.

Deze gecompliceerde toestand van Irak heb ik een aantal keren besproken met Iraakse diplomaten. En de terugtrekking van de Amerikanen? Zij vonden en vinden die onaanvaardbaar. Volgens deze diplomaten heeft president Bush slechts de juridische mogelijkheid gecreëerd voor een terugtrekking. Maar het is niet dwingend, vooral als de Iraakse regering anders wenst. Op de vraag waarom de Amerikanen in Irak moeten blijven, gaven de diplomaten een eenduidig antwoord: anders zouden grote delen van Irak in handen van de Revolutionaire Garde vallen. Dit mogen de Amerikanen niet toelaten. Dat is ook de mening van de meeste Arabische buurlanden van Irak.

Achter de schermen werd druk onderhandeld met de regering van president Obama. Hem werd verzekerd dat totale terugtrekking politiek en militair onverantwoord is. Uiteindelijk besloot Obama om in Irak te blijven. Wat u hier leest, is in strijd met de door Washington goed gecoördineerde berichtgeving over Irak, maar de waarheid is dat de Amerikanen in Irak zijn en dat ze niet van plan zijn om Irak te verlaten. Een Koerdische politicus zei ooit tegen mij: de Amerikanen zullen heel, heel lang in Irak blijven en daarom bouwen ze mooie stevige militaire vliegvelden in strategische gebieden.

De huidige stand van zaken: een deel van Irak is intussen omgekocht door het Pentagon. En in het andere deel van Irak wordt gewoon keihard gewerkt en gevochten door militairen, inlichtingendiensten en ook de eigen Iraakse duistere krachten. Heeft Obama een verkeerd besluit genomen? Nee.

Amerika kan niet zomaar een land verlaten dat het zelf met militaire kracht heeft bezet en ontwricht. Het gaat om de morele en juridische verantwoordelijkheid jegens de Irakezen. Daarnaast mag en kan Washington nu geen risico’s nemen ten aanzien van een mogelijke, maar toch reële kans op machtsuitbreiding van Teheran richting Bagdad. Tenslotte wil Obama opnieuw worden herkozen. Een Iraans Irak is geen mooie reclame in een verkiezingcampagne. En de islamitische terroristen elders? Nu al voert Obama meer schaduwoorlogen tegen islamitische terroristen dan president Bush.

Wellicht zal Teheran voor de tweede keer in de recente geschiedenis het lot van de Amerikaanse president bezegelen. Door de gegijzelde Amerikanen niet vrij te laten, bracht Khomeini president Carter ten val. Zal het Khamenei lukken om president Obama ten val te brengen?

Wilt u reageren? Dat kan kan op nrc.nl/ellian