Marktrechtse eenheid is nog geen echte meerderheid

Wie was er prominent aan het woord deze week? Oud-premier Lubbers? Oud-informateur Lubbers? Prominent CDA-lid Lubbers? CDA mental coach Lubbers? Goochelen met rollen lag hem altijd wel. Zeker is dat hij zichzelf als oud-informateur stevig op de vingers tikte, en waarschijnlijk de eenheid binnen het CDA onbedoeld bevorderde. Begin deze maand liet hij als informateur

Wie was er prominent aan het woord deze week? Oud-premier Lubbers? Oud-informateur Lubbers? Prominent CDA-lid Lubbers? CDA mental coach Lubbers? Goochelen met rollen lag hem altijd wel. Zeker is dat hij zichzelf als oud-informateur stevig op de vingers tikte, en waarschijnlijk de eenheid binnen het CDA onbedoeld bevorderde.

Begin deze maand liet hij als informateur de onderhandelingen tussen VVD, PVV en CDA beginnen. Sindsdien heeft hij CDA-partijleider Verhagen en -voorzitter Bleker (beiden waarnemend) meer dan eens laten weten dat het met Wilders slecht kersen eten is. Toen zij daar niets mee deden verscheen zijn brief donderdag in de Volkskrant. Daarin  pleitte Lubbers voor een time-out - een dubbelzinnig soort non-straf uit de Amerikaanse opvoedingspraktijk - en toverde een meer stabiele minderheid uit de hoed: VVD, CDA, D66 en Groen Links.

Wat is er gebeurd tussen toen en nu? De  partijtoppen van VVD, PVV en CDA hebben hard onderhandeld over een soort meerderheidskabinet met gedoogde afwezigheid van PVV-bewindslieden. Wilders is van plan in New York tegen een Ground Zero-moskee te pleiten. En donderdag twitterde hij dat de CDA-voorzitter een ‘zeurpiet’ is met zijn oproep voor een ‘samenbindend’ kabinet.

Nauwelijks schokkend genoeg voor een minister van staat om door het formatieproces te banjeren. Kennelijk stak het hem dat hij intern geen gehoor kreeg voor het herwinnen van wat hij zich als informateur had laten ontfutselen: het initiatief. Verkennen van die rechtse optie was destijds ieders advies, maar niet voor echie. Nu men volgende week ‘er uit’ denkt te zijn, wordt het menens.

Een rijtje oud-premiers, ministers van buitenlandse zaken, voorzitter Veerman van het wetenschappelijk bureau van het CDA (zie zijn brief vandaag in NRC), binnen de christendemocratische traditie met recht prominenten genoemd verzetten zich tegen het opzettelijk door elkaar halen van geloof en ideologie door Geert Wilders. Godsdienstvrijheid, de rechtsstaat, het gezag van Nederland in het buitenland (zie de Duitse minister Schaüble), daar gaan hun zorgen over. Alles waar men binnen de VVD de kaken over op elkaar houdt.

Voor de christendemocraten die er nu toe doen is de boodschap helder. Hun antwoord ook: ga klaverjassen en laat ons het werk doen. Een generatieconflict? Niet echt. Mensen als Maxime Verhagen, Ab Klink, Ank Bijleveld, Marja van Bijsterveldt en Leon Frissen menen  het CDA een dienst te bewijzen door niet aan de zijlijn te gaan zitten herbronnen, maar door juist nu mee  te regeren en te garanderen dat het land ook nu fatsoenlijk wordt bestuurd.

Voor hen vallen de grote vragen van deze tijd, net als binnen de huidige VVD-top, ook grotendeels veertigers, in het ruime gebied van economie en financiën. Houdbare overheidsfinanciën, betaalbare zorg, niet sleutelen aan de verworvenheden rondom het eigen huis. De agenda’s van de huidige machten binnen VVD en CDA overlappen ruimschoots en zijn ongecompliceerder marktrechts dan  zij in jaren zijn geweest.

In beide partijen overheerst bovendien een doorleefd antilinksisme, dat zich concentreert op de PvdA maar ook weinig moet hebben van Pechtold en Halsema c.s. Roemer is helemaal buiten beeld met zijn anti-markt-SP. Zijn ‘Aftrap voor een centrum-linkse coalitie’ (CDA, PvdA, SP en Groen Links) van deze week was niet geraffineerd genoeg om de christendemocraten ook maar een moment te verleiden.

Het bizarre van de rechtse coalitie die nu bijna gereed zou zijn, is dat juist op een aantal financiële en sociaal-economische punten de PVV meer wegheeft van de SP dan van CDA en VVD. Als deze coalitiebesprekingen onder leiding van informateur Opstelten toch niet lukken, dan zou dat wel eens op die punten kunnen zijn. Als Wilders, na het vroegtijdig weggeven van de verhoging van de AOW-leeftijd, de verzorgingsstaat echt wil beschermen, zoals zijn programma belooft, en zorg en  studiefinanciering niet wil laten aftuigen, dan kan er een moment van buigen of barsten komen.

Zijn CDA-vijandige salvo van deze week suggereerde dat Wilders bij wel doorgaan van deze coalitie de partners permanent onder schot zal houden met zijn twitter-hagelkanon, 140 tekens zijn voldoende voor een flinke schrik bij  zijn nieuwe beste vrienden. Of aarzelt Wilders of hij mee-verantwoordelijk wil worden voor 18 miljard aan nare maatregelen?

Waarschijnlijk krijgt hij meer waar voor zijn woorden als hij wel meeregeert, zonder het risico te lopen slechte bewindslieden te leveren. Hoe hij vóór volgend voorjaar voldoende serieuze kandidaat Provinciale Statenleden werft, die hem en de coalitie in de Eerste Kamer helpen, blijft een vraagteken. Bij de Gemeenteraads- en Kamerverkiezingen was de kandidatenoogst bescheiden. De ‘andere’ fracties in de Senaat wezen Opstelten deze week op hun bestaan als niet-georganiseerde meerderheid. Begrotingen en andere wetgeving halen het niet zonder hen.

Of Opstelten slaagt of niet, we staan voor rauwe tijden. Wilders is andere koek dan de loyalisten onder Van Agt-Wiegel. Degenen die zich bedrogen voelen door ‘de politieke klasse’ richten hun haat tegen links. Wee degeen die de rechtse coalitie laat mislukken. Een slecht gedefinieerd anti-elitarisme eist genoegdoening. Alsof VVD en CDA zelf niet ook jaren goed voor zichzelf hebben gezorgd. PVV/SP, dat is pas afrekenen.

Als dit ‘rechts’ er ondanks alles niet komt, dan zal geen enkele andere coalitie makkelijk te vormen zijn. Daarvoor is de Hofvijver te diep geworden. Dan komen extra-parlementaire varianten in zicht. Ook niet simpel nu oude en wijze mannen per definitie al verdacht zijn.