Maan kromp in geologisch recente verleden

De maan is in het laatste kwart van haar bestaan iets gekrompen (Science, 20 augustus). Dat heeft een internationale groep astronomen afgeleid uit recente opnamen van de Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO), de Amerikaanse satelliet die nu een jaar om de maan draait. De LRO heeft overal op de maan vrij steile rotswanden ontdekt die ontstaan zouden kunnen zijn doordat delen van de korst werden samengedrukt en omhoog geduwd, een proces dat het gevolg zou kunnen zijn van het krimpen van de nu 4,6 miljard jaar oude maan.

Zulke rotswanden waren al eerder ontdekt vanuit de bemande Apollovaartuigen. Die konden echter alleen het gebied rond de evenaar van de maan waarnemen. De LRO-satelliet overziet vanuit zijn polaire omloopbaan de gehele maan en heeft deze rotswanden nu overal op maan gefotografeerd, tot zelfs vlak bij de polen. Hieruit hebben Thomas Watters en collega’s afgeleid dat deze rotswanden niet het gevolg zijn van plaatselijke activiteit rond de evenaar maar van het krimpen van de gehele maan.

De maan was na haar ontstaan deels gesmolten. Tijdens het afkoelen trok het inwendige samen en kwam het (vaste) oppervlak in horizontale richtingen onder druk te staan. Delen van de korst werden opgestuwd. De nu door LRO gefotografeerde ‘kliffen’ zijn maximaal honderd meter hoog en enkele kilometers lang. Daaruit leiden de onderzoekers af dat de maan hier zo’n tweehonderd meter is gekrompen. Op Mercurius komen rotswanden van bijna twee kilometer hoogte voor. Die planeet was direct na zijn ontstaan echter volledig gesmolten en is sindsdien dus ook meer gekrompen.

De onderzoekers schatten dat de rotswanden op de maan binnen de afgelopen miljard jaar zijn ontstaan en dus tot de jongste tektonische structuren op de maan behoren. Ze worden namelijk alleen onderbroken door kleine, jonge inslagkraters. Er is daarom een kleine kans dat deze tektonische activiteit ook nu nog – zij het op heel kleine schaal – voortduurt. Daarop zouden ook de bevingen kunnen wijzen die door seismometers zijn geregistreerd en de lichtschijnselen die af en toe worden waargenomen en door sommigen worden toegeschreven aan het vrijkomen van gassen. George Beekman