Benin in greep van financieel schandaal

Een piramidezwendel in het West-Afrikaanse Benin heeft tienduizenden hun spaargeld gekost – en mogelijk de president een tweede ambtstermijn. Onrust overheerst.

De Beninezen zien het wel vaker: een spaarplan dat een ongekend hoog rendement belooft. Meestal is het niet te vertrouwen. Maar het microkredietfonds ICC Services leek anders. Solide. Overtuigend. Het was een non-profit onderneming die geleid werd door een weldoener met belangrijke connecties. Zelfs president Yayi Boni had zich laten fotograferen met het bedrijfsmanagement.

Wie geld inlegde bij Investment Consultancy and Computering Services, kon een rendement krijgen van twintig, vijftig, honderd procent. Maandenlang ging het nieuws van mond tot mond. Sommige mensen verkochten hun huis in de hoop dat ICC Services de opbrengst zou verdubbelen. Tienduizenden anderen sloegen hun spaarvarkens stuk. Tot het fonds in mei ineens stopte met uitkeren. ICC Services bleek een ordinaire piramideconstructie, waarbij investeerders werden uitbetaald met de inleg van nieuwe klanten. Sindsdien is Benin in de greep van een financieel schandaal dat een donkere schaduw werpt over de regering en de president een tweede ambtstermijn dreigt te kosten.

Benin – negen miljoen inwoners, bijna drie keer zo groot als Nederland – is een arm land van kleine sjacheraars. De economie draait deels op landbouw, en deels op een levendige maar louche handel met de naburige olieproducent Nigeria. Dagelijks steken honderden Beninezen de grens over in tweedehands auto’s die uit containers komen rollen in de havenstad Cotonou. Ze keren terug met gesmokkelde benzine en goedkope, soms gestolen goederen.

Corruptie is aan de orde van de dag, maar de zwendel van ICC Services treft het hart van de macht. De autoriteiten schatten dat het fonds 150 à 180 miljoen euro heeft verduisterd. Minstens vijftigduizend mensen – secretaresses, taxichauffeurs, kleermakers – zijn bedrogen. Het onderzoek wordt bemoeilijkt doordat veel hoge ambtenaren er niet voor uit durven te komen dat ze grote sommen geld aan ICC Services hebben overhandigd.

Zodra de fraude aan het licht kwam, bezwoer president Yayi Boni dat de gedupeerden hun geld terug zullen krijgen. De eerste koppen rolden vorige maand. De minister van Veiligheid is ontslagen omdat hij het management van ICC Services een wapenvergunning had gegeven en van lijfwachten had voorzien. De procureur-generaal vloog de laan uit omdat hij geld zou hebben aangenomen van ICC Services en de andere kant had uitgekeken toen duidelijk werd dat het om een piramidesysteem ging. Veertien bestuurders van het bedrijf zitten in de cel.

Maar inmiddels staat ook de rol van Boni ter discussie. Want waarom ging hij op de foto met de oprichters? En hoe kan hij beweren dat hij van niets wist als naaste ministers op televisie verschenen met de bonzen van ICC Services, en iedereen in het land het over het wonderfonds had? „Er gaan de meest wilde geruchten, bijvoorbeeld dat zijn vrouw ermee te maken had”, zegt Martin Hazoumé, een inwoner van Cotonou. „Dat geeft al aan dat de bevolking geen vertrouwen meer heeft in het regime.” Een meerderheid in het parlement probeerde deze week vergeefs een afzettingsprocedure tegen Boni te beginnen: vijftig parlementariërs eisen in een petitie dat de president aangeklaagd wordt voor verraad en meineed. Boni ontkent elke betrokkenheid.

Een oprichter van ICC Services, zakenman Emile Tegbenou, ontving in maart nog een onderscheiding voor zijn filantropische werken. Een lokale krant noemde hem „een van de meest dynamische en getalenteerde persoonlijkheden van het land”. De 38-jarige Tegbenou dook voortdurend op in wat in Benin doorgaat voor de showbizzpers: hij was niet alleen eigenaar van een succesvol verhuurbedrijf voor luxe auto’s, maar sponsorde ook missverkiezingen, kuste kinderen in weeshuizen, gaf donaties aan de kerk en liet een watertoren bouwen in zijn geboortedorp.

De watertoren was echter omstreden. Tegbenou stuitte vorig jaar op verzet toen hij zijn distributienetwerk wilde uitbreiden naar een naburig dorp. Volgens het dorpshoofd was er geen enkele garantie dat het drinkwater veilig was. Toen al bestond het vermoeden dat Tegbenou connecties had met de entourage van de president.

De politie heeft inmiddels dertig auto’s van het verhuurbedrijf in beslag genomen en de hand gelegd op een bankrekening met negen miljoen euro. Maar dat is lang niet genoeg om iedereen terug te betalen. Een opstootje onder gedupeerden die zich voor het kantoor van ICC Services hadden verzameld, leidde eerder deze maand tot een dode. De politieke druk op president Boni is enorm, zegt analist Kissy Agyeman-Togobo van IHS Global Insight. Volgend jaar staan de presidentsverkiezingen voor de deur. „De hoop dat hij zijn mandaat kan verlengen, lijkt vervlogen.”