Barsten in het bolwerk dat het CDA eens was

Hoe de besprekingen over een regeerakkoord ook aflopen, het is vrijwel onvermijdelijk dat het CDA er als een beschadigde partij uit tevoorschijn zal komen. Op 9 juni leden de christen-democraten bij de Tweede Kamerverkiezingen al een historische nederlaag, waardoor zij in plaats van de grootste partij de vierde van het land werden. Maar de voorgenomen samenwerking met de PVV leidt pas echt tot barsten in het bolwerk dat lang zo stevig het politieke midden wist te verdedigen. In de Nederlandse politieke verhoudingen is (of was?) dat van een niet te onderschatten betekenis.

Waarnemend fractieleider Verhagen en waarnemend partijvoorzitter Bleker trachten zoveel mogelijk de gelederen gesloten te houden. Ze roepen de CDA’ers op om het resultaat van de onderhandelingen met VVD en PVV af te wachten. Het is vergeefse moeite. Er roeren zich steeds meer partijleden, die al dan niet aanspraak kunnen maken op het predicaat ‘prominent’.

Het CDA mag zich oprecht zorgen maken over zijn vermogen tot eensgezindheid, nu drie (katholieke) oud-premiers – De Jong, Van Agt en Lubbers – zo duidelijk blijk hebben gegeven van hun twijfel dan wel afkeer van de samenwerking van hun partij met de PVV. En met hen andere oudgedienden, zoals blijkt uit een brief die ze vanochtend naar de fractie hebben gestuurd. Van Agt heeft al gezinspeeld op opzegging van zijn lidmaatschap. Lubbers was als voormalig informateur notabene een van de wegbereiders voor de lopende besprekingen van VVD, PVV en CDA.

Het zou te simpel zijn om het dreigende conflict in het CDA af te doen als een generatiekwestie, als een oprisping van oude mannen die te weinig beseffen dat hun politieke loopbaan voorbij is. Daarvoor is de weerstand tegen het gedachtegoed van de PVV te breed, ook onder jongere leden en logischerwijs onder de bestuurders en volksvertegenwoordigers die het CDA als moslim representeren.

Het zou ook vreemd zijn als bij christen-democraten geen gewetensnood ontstond over een combine met een partij die welbewust discrimineert en niet ieders vrijheid van godsdienst respecteert. De protesten die al op voorhand in het CDA klinken, maken alleen al daardoor duidelijk dat niet de inhoud van het regeerakkoord doorslaggevend is, maar veeleer de principiële kant die aan samenwerking met de PVV kleeft. Alsmede een praktische overweging die ook losstaat van die inhoud: de gevreesde gevolgen voor het buitenlandse beleid en de buitenlandse handel met islamitische landen.

Met zijn uithaal deze week naar waarnemend CDA-voorzitter Bleker zal PVV-leider Wilders deze twijfel hebben versterkt. Nadat Bleker in het tv-programma Knevel & Van den Brink had aangekondigd dat een kabinet van VVD en CDA geen groepen tegen elkaar zou uitspelen en er voor alle Nederlanders zou zijn – opmerkingen die onder normale omstandigheden als vanzelfsprekend zouden kunnen worden afgedaan – sloeg Wilders terug. Bleker was „een enorme zeurpiet”, die maar beter op vakantie kon gaan.

Verbazingwekkend zijn deze woorden uit de mond van de PVV-leider niet. Her is de van hem bekende en door hem geprefereerde manier van optreden. Zo is zijn partij groot geworden. CDA’ers kunnen daar maar beter aan wennen, als ze voor hun kabinet met de VVD gedoogsteun van de PVV wensen te krijgen. Of anders tijdig op hun schreden terugkeren.