Aap uit de mouw

“Met zijn autoriteit dwong Marc ons om (op z’n minst) slordige wetenschap te accepteren.” Dat schrijft een anonieme oud-medewerker uit het lab van Marc Hauser. Hauser is een sterhoogleraar van Harvard die onderzoek doet naar de evolutie van het denken en de moraal.

Twee weken geleden werd bekend dat Harvard onderzoek had gedaan naar Hauser en dat hij een wetenschappelijk artikel terugtrok. Nu is de kwestie bezig de opvallendste wetenschappelijke fraudezaak te worden sinds de val van de Zuid-Koreaanse top-kloonwetenschapper Woo-Suk Hwang, eind 2005.

Vrijdag maakte de decaan van de wetenschapsfaculteit van Harvard bekend dat Hauser de ‘enig verantwoordelijke’ is voor acht gevallen van wetenschappelijk wangedrag. Met acht onderzoeken was iets mis, waarvan drie gepubliceerde.

Drie jaar heeft de universiteit onderzoek gedaan. Het openbaar ministerie bekijkt Hausers zaak, melden de Amerikaanse kranten. Mogelijk wordt hem misbruik van overheidssubsidies verweten.

Hauser is een bekend wetenschapper. Vorig jaar sprak hij in Leiden over de oorsprong van moraal (de jaarlijkse Tinbergenlezing) en boeide een volle zaal met zijn enthousiaste, meeslepende betoog.

Maar een deel van zijn theorieën rust op drijfzand. Uit de verhalen van de oud-medewerker, opgetekend door het academische nieuwsblad The Chronicle of Higher Education, blijkt duidelijk dat Hauser conclusies trok over apengedrag die volgens zijn ondergeschikten nergens op gebaseerd waren.

Hauser deed gedragsexperimenten met aapjes, die hij filmde om hun reactie op bijvoorbeeld gesproken taal te zien. Enkele jaren geleden testte hij: konden resusaapjes het ene patroon van drie tonen (A-A-B) onderscheiden van A-B-A? Zo ja, dan zouden ze veel naar de luidspreker kijken waar het afwijkende geluid uitkwam.

Hauser zag dat duidelijk. Maar de medewerker en een student zagen in diezelfde video’s geen enkele reactie van de apen. De hoogleraar noteerde dat de aap zijn hoofd draaide, de anderen zagen geen enkele beweging. Ze attendeerden Hauser erop, maar hij bleef bij zijn punt en werd zelfs “a bit pissed”, zo schreef de hoogleraar hun in een e-mail.

De studenten en medewerkers trokken aan de bel en in 2007 begon een intern onderzoek dat drie jaar duurde, tot begin dit jaar. Pas twee weken geleden ontdekte de Amerikaanse krant The Boston Globe dat dat onderzoek had gelopen. Harvard had tot dan toe (en zelfs daarna nog) geen enkel commentaar gegeven, wat tot kritiek van vakgenoten leidde. Nog steeds is de brief van de decaan het concreetste dat de universiteit over de kwestie gemeld heeft.

Hausers imago is zwaar aangetast. Een veel geciteerd artikel in Cognition (2002) is teruggetrokken ‘omdat de gegevens de conclusies niet ondersteunden’. Voor twee artikelen in Science en Proceedings of the Royal Society B moest Hauser de analyses opnieuw doen. Wel kwam hij vervolgens tot dezelfde conclusie: die stukken zijn dus niet teruggetrokken.

Hauser is afwezig van de universiteit. I am deeply sorry, zo begint hij een verklaring die hij vorige week vrijdag stuurde. “Ik maakte enkele belangrijke fouten.”