Moskee is dicht maar de zorgen blijven

De Taiba-moskee werd gesloten maar er werden geen arrestaties verricht. Hamburgers zijn bang dat de bezoekers hun ideeën blijven verspreiden.

„Die deur is dicht en gaat hopelijk nooit meer open.” Meneer Yilmaz’ stem trilt van verontwaardiging. Hij staat op de stoep van de Steindamm, een rommelige straat in Hamburg in de buurt van het station. Hier, in de wijk Sankt Georg, wonen veel moslims. Yilmaz wijst naar de getraliede deur van Steindamm 103. Daarachter was de Taiba-moskee gevestigd, een godshuis dat enkele weken geleden door de Duitse politie werd gesloten op verdenking van medewerking aan terroristische activiteiten.

Yilmaz heeft met zijn vrouw net boodschappen gedaan bij Anssar, een winkel in Turkse en Arabische levensmiddelen een stukje verderop. Hij is nooit in de Taiba-moskee geweest. Maar hij kent de bijnaam ervan: de ‘terreurmoskee’. „Ik wil er niets mee te maken hebben. Onze zorg is: wat gebeurt er met de mensen die hier wekelijks naar het Vrijdaggebed kwamen? Ze zijn niet opgepakt en zullen zich nu over andere moskeeën in Hamburg verspreiden. Daar zullen ze de gelovigen misschien met hun ideeën beïnvloeden.”

Hier is het allemaal begonnen. in deze door de binnenlandse veiligheidsdienst verzegelde moskee. Hier ging eind jaren 90 Mohammed Atta naar religieus getinte discussiebijeenkomsten en naar het Vrijdaggebed. Atta was een van de hoofddaders van de aanslagen in New York in 2001. Hij studeerde stadsplanning en architectuur aan de universiteit van Hambug, een slimme en gesloten man die vrouwen geen hand gaf en zich af en toe opwond over Amerika en het decadente Westen.

In Hamburg kun je Atta’s spoor nog volgen: van de faculteit naar z’n woning in de Marienstrasse 54, in het zuidelijke stadsdeel Harburg. En dan weer terug de Elbe over naar de Steindamm, waar hij honderden malen moet zijn geweest. Zijn gebedshuis heette toen nog de Al-Quds-moskee. Iman destijds was de radicaal-islamitische Mohammed Fazazi, een man die in 2003 in Spanje is opgepakt en tot dertig jaar cel is veroordeeld wegens betrokkenheid bij aanslagen in Casablanca datzelfde jaar.

Het Vrijdaggebed in de moskee werd tot de sluiting ervan, ruim twee weken geleden, geleid door Mamoun Darkazanli. Hij is tot ver buiten Hamburg bekend als de fanatieke moslim die aan Spanje had moeten worden uitgeleverd als daartegen geen grondwettelijke bezwaren hadden bestaan. Markus Murck, souschef van de binnenlandse veiligheidsdienst afdeling Hamburg, noemt Darkazanli „de elder statesman van de jihad ”.

Het heeft Duitsland negen jaar gekost om de moskee en de daarachter verscholen ‘Arabisch-Duitse cultuurvereniging Taiba’ dicht te krijgen. Voor de omwonenden – moslims en de paar autochtone Hamburgers die nog aan de Steindamm wonen – is dat onbegrijpelijk lang. Een klant van bodybuildingclub Olympic, gevestigd naast de voormalige moskee, zegt: „De fanatici hebben hier jaar in jaar uit hun gang kunnen gaan”. Yilmaz, die door zijn vrouw tot kalmte wordt gemaand, begrijpt dat justitie bewijzen nodig had, maar zegt ook: „Door het zo lang te rekken, hebben wij en onze hele buurt een slechte reputatie gekregen.”

Religieuze verenigingen, kerken en moskeeën zijn in Duitsland om grondwettelijke redenen moeilijk aan te pakken. Dat het met de Taiba-moskee uiteindelijk toch is gelukt, komt door vasthoudend onderzoek naar enkele jonge Duitsers die zich vorig jaar in het gebedshuis ideologisch hebben laten scholen tot jihadisten. In maart 2009 vertrokken ze voor de heilige oorlog naar Pakistan en Afghanistan. De politie kon kennelijk overtuigend aantonen dat de moskee aan de Steindamm een centrale rol speelde bij de religieuze vorming van deze groep. Nog steeds zijn op internet foto’s te zien van een van de groepsleden, de Hamburgse moslim Abu Askar. Hij werft voor de jihad, gewapend met een buitenproportioneel groot mes en een kalasjnikov.

De moskee is gesloten, maar arrestaties zijn (nog) niet verricht. Mamoun Darkazanli loopt nog vrij rond. Hij kent zijn rechten en weet volgens de politie precies tot hoe ver hij in zijn preken kan gaan. Hij leeft volgens artikelen in de lokale pers van een uitkering. Deze anomalie heeft bij veel Hamburgers tot vragen geleid over immigratiebeleid, integratie en de rol van moslims in Duitsland. En niet alleen bij hen. Een van de scherpste critici van de gematigde Duitse immigratiepolitiek en het tolerante integratiebeleid, de sociaal-democraat Thilo Sarrazin – oud-wethouder van Berlijn en nu bestuurslid van de Bundesbank – schrijft in een boek dat volgende week uitkomt: „Bij geen andere religie [dan de islam, red.] verloopt de overgang naar geweld, dictatuur en terrorisme zo vloeiend. […] Samen met naïeve politici werkt in Duitsland een leger integratiedeskundigen, islamonderzoekers en sociologen aan zelfbedrog en ontkenning van de problemen met moslims.” (Zie kader).

Het heeft lang geduurd, maar in Hamburg heeft justitie de problemen uiteindelijk onderkend en aangepakt. Duitsland is objectief gezien niet minder succesvol met de bestrijding van terrorisme dan andere landen. In Sankt Georg overheerst de opluchting over het late succes. Maar de zorg van Yilmaz, die zich afvraagt waar de ongeveer 250 gelovigen van de Taiba-moskee terecht zijn gekomen, wordt gedeeld door Norbert Müller, moslim, advocaat en bestuurslid van de Islamitische Raad in Hamburg. In het Hamburger Abendblatt zegt hij: „De Taiba-moskee was in de islamitische gemeenschap van Hamburg compleet geïsoleerd. We moeten nu vrezen voor uitzaaiing.”

De krant drukte een dag na de sluiting van de moskee, een oude foto af. Het is een soort familiekiekje, gemaakt in 1999 tijdens een feest in het gebedshuis. Te zien zijn onder anderen Mohammed Atta, Ramzi Binalshibh en Mounir al-Motassadeq. Atta is dood; Al-Motassadeq heeft in 2007 vijftien jaar gevangenisstraf gekregen en Binalshibh zit in een Amerikaanse cel. Van beiden staat vast dat ze betrokken waren bij de aanslagen van 2001 in New York en Washington. De foto is vermoedelijk gemaakt door Ziad Jarrah, ook uit Hamburg, die op 11 september 2001 een passagiersvliegtuig liet neerstorten in Shanksville, Pennsylvania.

Aan het milieu waarin de Hamburgse terroristen actief waren, is jarenlang weinig veranderd, getuige de activiteiten van de Duitse jihadisten die vorig jaar vanuit de Hanzestad vrij naar Pakistan en Afghanistan konden reizen. En getuige het fanatiek religieuze werk van de van terroristische activiteiten verdachte Mamoun Darkazanli. De ‘terreurmoskee’ van Sankt Georg is vergrendeld en verzegeld. Maar, zoals de politie van Hamburg beaamt, „het onderzoek naar de bezoekers ervan gaat door”.