Moderne slaaf in New York

Als elfjarige kwam Jean Kwok met haar moeder in Brooklyn, New York, terecht.

Hoe akelig dat kan zijn, is nu schrijnend, maar zonder veel drama geboekstaafd.

De ruime aandacht in ons land voor de debuutroman van Jean Kwok is niet los te zien van het levensverhaal van de schrijfster. Net als de hoofdfiguur van Girl in Translation, in het Nederlands vertaald als Bijna thuis, verhuisde zij als jong meisje van Hongkong naar New York. Ook zij werkte na schooltijd urenlang in een sweatshop in Chinatown, de Chinese wijk in Manhattan. En ook zij wist zich uiteindelijk aan de armoede te ontworstelen doordat ze uitblonk op school en universiteit.

In alles ademt het leven, maar ook het boek van Kwok ‘the American Dream’. Daarmee is voor een deel verklaard waarom haar debuut hartelijk wordt aangeprezen door de leesgroep van talkshowhost Oprah Winfrey, maar nog niet helemaal waarom de Chinees-Amerikaanse schrijfster ook in Nederland zoveel belangstelling krijgt.

Belangrijk voor de enthousiaste ontvangst hier zal zijn geweest dat Leo Vroman haar werk aanbeveelt. De oude Nederlandse dichter en hematoloog, die al jaren in de Verenigde Staten woont, kent Kwok uit de tijd dat ze achttien was. De schrijfster ambieerde op die leeftijd een wetenschappelijke carrière en heeft een jaar in Vromans laboratorium gewerkt.

De connectie met ons land is nog sterker: de schrijfster is inmiddels getrouwd met een Nederlander en voor een tweede keer in haar leven geëmigreerd, dit keer naar Nederland.

Maar het is onzin om Jean Kwoks mogelijke verkoopsucces te verklaren op basis van haar biografie. De ware reden hiervoor kan alleen zijn dat ze een kraakheldere en hartveroverende roman heeft geschreven. Die leeservaring staat los van elke mogelijke context. Girl in Translation is een roman die als geen andere appelleert aan de menselijke voorliefde voor de underdog, de verdrukte. Kwok voelt zich niet te goed om volledig op die sympathie in te spelen.

De elfjarige Kimberly Chang was in Hongkong een uitblinker in de klas, maar aangekomen in Brooklyn krijgt ze al op de eerste schooldag een fikse onvoldoende. Door haar slechte Engels snapt ze de opdracht van de docent niet. Haar moeder kan haar hierin niet bijstaan, want beheerst zelf helemaal geen Engels. Ze is een oud- viooldocente die in New York gedwongen is om lange, lange dagen te maken in de grotendeels clandestiene kledingfabriek van haar oudere zus. Moeder Chang werkt voor een hongerloon om een schuld aan haar zus af te betalen, die haar en Kimberly naar de VS heeft helpen overkomen.

Aan schrijnende details ontbreekt het niet. Moeder en dochter wonen in een bijna leegstaand appartementencomplex zonder verwarming. De oven staat dag en nacht aan om de grootste kilte te verdrijven. Kapotte ramen worden met plastic afgedekt en de woning is vergeven van kakkerlakken. In de kledingfabriek werken veel jonge kinderen, het is er verschrikkelijk warm door de hitte van de kledingpersen en de medewerkers krijgen met iedere ademteug een grote hoeveelheid stof binnen.

Wat biedt een uitweg in omstandigheden als deze? Liefde en onderwijs, en met name dat laatste. Kimberly ontwikkelt zich tot een niet minder dan briljante leerling. Dat klinkt ietwat karikaturaal, en dat is het ook. De personages van Kwok neigen naar sjablonen. Kimberly is het integerste meisje denkbaar, maar ook zorgwekkend intelligent.

Haar tante is hardvochtig en rancuneus. Fabrieksjongen Matt is zo ijverig, zorgzaam en eerlijk als een mens voor mogelijk kan houden.

Dat is het merkwaardige van deze roman: zou je aan anderen vertellen wat het verhaal van Girl in Translation behelst, dan blijft er een zwaar suikerzoet gevoel achter. Maar Jean Kwok schrijft zo lichtvoetig, kordaat en nuchter, dat haar debuutroman ver van kitsch verwijderd blijft, en opgeruimd en zelfs humoristisch van toon is. Nergens wordt het larmoyant of onwerkelijk. Bovendien wordt het zoete ook bitterzoet.

Kwok heeft nadrukkelijk aangegeven dat wat zij in haar boek vertelt absoluut niet strikt autobiografisch is. Maar nu haar debuut onverwacht veel aandacht krijgt, beklemtoont ze dat de moderne slavernij die ze beschrijft ook in een stad als New York wel degelijk bestaat. Ze heeft het zelf meegemaakt.

Het is des te verbazingwekkender dat ze de taferelen in de kledingfabriek zo geserreerd opvoert. Venijn, woede, pijn en tragiek blijven achterwege.

De site van de auteur: www.jeankwok.com

Jean Kwok: Girl in Translation. Riverhead Books, 293 blz. € 17,-. Vertaald door Jeanet Dekker. Bijna thuis. Boekerij, 303 blz. € 18,95.