Een warme vrouw, maar ook simpel en naïef

Eerder deze week bleek dat Zahra Bahrami al acht maanden vast zit in Teheran.

„Door haar naïeve instelling maakt ze makkelijk vrienden, maar ook de verkeerde.”

Toen de Iraans-Nederlandse Zahra Bahrami de eerste keer terugkeerde naar haar vaderland, was het om haar 18-jarige dochter te begraven die zelfmoord had gepleegd. Tien jaar later is ze er weer. Nu staat ze voor de revolutionaire rechtbank, die haar ter dood kan veroordelen wegens gewapend verzet en drugshandel.

Het is de bizarre apotheose van een bewogen leven dat haar van Teheran naar Spijkenisse, Londen en weer terug in Iran heeft gebracht. Overal wist de vloeiend Nederlands sprekende Bahrami te overleven. Door haar open, soms naïeve instelling, maakt ze makkelijk vrienden, maar soms de verkeerde, vertelt haar dochter.

Banafsheh Najebpour, lang, roze gelakte nagels, zit in het kantoortje van de advocaat van haar moeder in de Iraanse hoofdstad Teheran. Haar moeder, van wie deze week duidelijk werd dat ze zich al bijna acht maanden in de Evingevangenis in Teheran bevindt, heeft ze twee dagen geleden nog telefonisch gesproken.

Banafsheh – die de naam van haar vader heeft aangenomen – is gespannen. Van veiligheidsdiensten moest ze een document ondertekenen waarin ze belooft niet met buitenlandse media te praten, haar man wipt zenuwachtig op zijn stoel.

„Mijn moeder is een warme vrouw, maar ook erg naïef en simpel”, zegt Banafsheh. „Mensen konden haar makkelijk misbruiken.” De advocaat van de familie, Nasrin Sotoudeh, knikt. Beetje bij beetje, met soms lange stiltes en korte antwoorden, wordt de puzzel die het leven van haar moeder is, duidelijk.

Zahra Bahrami is een vrouw die meer wilde van het leven dan haar familie en later haar man wilde bieden. „Er was veel druk op haar, ze mocht weinig”, zegt de dochter. „Ik was te jong om te begrijpen waar het precies over ging.”

Na hun scheiding verbood haar ex-man het Bahrami haar kinderen nog langer te zien, iets wat onder de Iraanse wet mogelijk is. Bahrami pakte haar spullen. Via Duitsland kwam ze midden jaren negentig in Nederland terecht waar ze uiteindelijk werd genaturaliseerd.

Ze onderhield zich onder andere als oosterse danseres voor familiefeesten, een beroep dat ze in Iran nooit zou kunnen uitoefenen, omdat vrouwen er niet in het openbaar mogen dansen.

„Ze is dol op Nederland”, zegt Banafsheh, die zelf ook een jaar in Nederland woonde. „Hier worden mensen tenminste gerespecteerd, vertelde ze me altijd.”

Tien jaar geleden werd Bahrami echter ruw herinnerd aan het leven dat ze in Iran had achtergelaten toen haar andere dochter, Bahareh, zelfmoord pleegde. Het duurde een maand om haar Iraanse papieren te krijgen.

Na haar vertrek uit Iran verhuisde Bahrami van Nederland naar Londen, voor een huwelijk dat uiteindelijk niet doorging. Ze kocht tevens een bescheiden huis in de stad Karaj, net buiten Teheran, waar ze vaak op bezoek kwam.

De laatste keer dat Banafsheh haar moeder zag was een maand voordat ze in haar auto waarin ze met vier mannen inzat, werd aangehouden.

In de maanden daarvoor waren er felle discussies geweest over de mensen waar Bahrami mee omging. „Straatcriminelen”, zegt Banafshehs man. Ook waren er gesprekken geweest over de antiregeringsdemonstraties die de islamitische republiek op haar grondvesten hadden doen schudden. Bahrami stuurde – zoals veel mensen – soms e-mails met nieuws naar oppositiezenders.

Pas na drie maanden hoorde Banafsheh dat haar moeder in de gevangenis zat. „Ik dacht dat ze terug naar Europa was gegaan”, zegt ze. Niet veel later verscheen Bahrami op de staatstelevisie waar ze bekende lid te zijn van een groep gewapende monarchisten die de staat omver wilden werpen.

Met rechtszaken en bekentenissen proberen Iraanse leiders hun volk ervan te overtuigen dat het Westen achter de recente demonstraties tegen de staat zit. Danseres Bahrami, binnengekomen op een vlucht uit Londen en in het bezit van een Nederlands paspoort, kan een rol spelen in dat verhaal, zegt advocaat Sotoudeh. „Ze is gewoon overgehaald om te bekennen”, zegt Sotoudeh. Veel mensen die op televisie misdaden hebben bekend, zeggen later onder druk te zijn gezet. „Mijn moeder gelooft mensen snel, daarom had zo ook veel verkeerde vrienden”, zegt Banafsheh.

De drugs die de autoriteiten zeggen te hebben aangetroffen – als ze er al waren – moeten van de mannen in de auto zijn geweest, zegt de schoonzoon. „Zahra Bahrami is geen politiek activist, of drugshandelaar”, zegt Sotoudeh. „Maar iemand die makkelijk te misbruiken is.”