Morfolino's blokkeren Ebola en Marburg

Amerikaanse onderzoekers hebben een opvallend succes geboekt in de strijd tegen twee gevreesde virusziekten: Ebola en Marburg. Ze maakten synthetische moleculen, genaamd morfolino’s, die deze virussen konden blokkeren en testten deze op apen. De morfolino’s beschermden 60 procent van de apen tegen Ebola en 100 procent tegen Marburg, zelfs nadat de apen al met het betreffende virus waren besmet. Nature Medicine zette de details deze week online.

Morfolino’s zijn kunstmatige ‘legosteentjes’ die qua structuur precies op DNA lijken, maar chemisch iets anders zijn opgebouwd. In theorie kun je ermee van elk eiwit de aanmaak blokkeren. Ze hechten aan specifieke stukjes RNA – de boodschapper die de genetische informatie vertaalt naar eiwitten. Zo voorkomen ze dat het RNA zijn taak kan uitvoeren. Ze lijken op natuurlijke RNA-fragmenten die hetzelfde effect kunnen hebben. Ook die hebben mogelijk therapeutische toepassingen. Morfolino’s hebben echter minder ongewenste bijeffecten en blijken effectiever te werken.

Tot nu toe waren morfolino’s vooral handig voor onderzoek naar embryonale ontwikkeling. Je kunt er namelijk specifieke genen mee uitschakelen en onderzoeken welke invloed dat heeft. Wetenschappers hopen echter vooral op nuttige klinische toepassingen. Morfolino’s kunnen bijvoorbeeld schadelijke eiwitten blokkeren, zoals in het geval van de spierziekte van Duchenne. De eerste klinische tests bij deze ziekte zijn hoopgevend. Maar morfolino’s kunnen ook genen van virussen of bacteriën platleggen en daarmee voorkomen dat deze ziekteverwekkers zich in hun slachtoffer vermenigvuldigen. Op dat principe berust het Amerikaanse onderzoek in Nature Medicine.

Ebola en Marburg zijn twee sterk verwante virusziekten die ernstige interne bloedingen veroorzaken. Beide zijn normaal gesproken voor apen altijd dodelijk. Van besmette mensen overlijdt 90 procent. Een vaccin of medicijn is nog niet op de markt. Eerdere proeven bij muizen suggereerden al dat deze specifieke morfolino’s twee eiwitten konden blokkeren, eVP24 en eVP35, die voor zowel het Ebola- als het Marburgvirus essentieel zijn. Maar omdat muizen deze ziekten niet krijgen, was nader onderzoek nodig.

In de nabije toekomst willen de onderzoekers de tijd tussen de virusbesmetting en de toediening van de morfolino’s variëren. In dit onderzoek was dat één uur, maar bij een virusuitbraak is zo’n snelle respons onmogelijk. Bovendien willen ze hun morfolino’s op mensen gaan testen.