Kamer plots verbaasd over pensioen

Pensioenen gaan wellicht omlaag , maar Kamerleden twijfelen aan de noodzaak. Minister Donner: „Wat als we hopen dat het beter gaat, maar dat niet gebeurt?”

Ze kwamen er gisteren speciaal voor terug van reces, de leden van de Tweede Kamer die de pensioenfondsen in portefeuille hebben. Hoe heeft het zo ver kunnen komen, vroegen sommige parlementariërs zich af naar aanleiding van de boodschap van minister Donner (Sociale Zaken, CDA) dat veertien Nederlandse pensioenfondsen wellicht de uitkeringen en de rechten van premie betalende werknemers tot wel 14 procent moeten verlagen.

Met name SP en PVV gebruikten krachttermen, hoewel de ferme taal meer bedoeld leek voor de kijkers thuis dan als een serieuze bijdrage aan het ingelaste debat met de minister. De paar decennia maatschappelijke discussie over de kwetsbaarheid van het Nederlandse pensioenstelsel kan de politici toch moeilijk ontgaan zijn.

Donner nam ruim de tijd om de problemen in de sector nog eens langs te lopen. Burgers worden steeds ouder, maar werken (nog) niet langer waardoor de pensioenfondsen meer verplichtingen hebben gekregen. De rente is bijzonder laag, waardoor de fondsen op dit moment over meer beleggingen moeten beschikken om aan de toekomstige verplichtingen te voldoen. En sommige manieren om het kapitaal te vergroten werken nauwelijks meer. Tegenover 600 miljard aan vermogen van de pensioenfondsen staat een jaarlijkse loonsom van 250 miljard euro, hield hij de volksvertegenwoordigers voor. Wanneer pensioenfondsen een tekort van 1 procent hebben, moet de loonsom met bijna 3 procent omhoog wanneer je de problemen met premieverhogingen wilt oplossen. „Het premiewapen is bot geworden”, zei hij.

Maar dat betekent natuurlijk niet dat pensioenfondsen geen blaam treft. Nog niet zo lang geleden profiteerden vele werknemers en werkgevers van de vermeende rijkdom van hun pensioenfondsen. Om eens een dwarsstraat te noemen: het pensioenfonds van voedingsbedrijf Nutreco, een van pensioenfondsen in de gevarenzone, mag straks aan gepensioneerde werknemers uitleggen waarom het bedrijf tien jaar geleden verdiende op de pensioenregeling in plaats van dat het wat kostte en waarom nu hun maandelijkse pensioenen wellicht moeten worden verlaagd.

Stef Blok van de VVD wil dat minister Donner een inventarisatie geeft van de geschiedenis van de pensioenfondsen die nu in problemen zitten. Wat voor premie betaalden de werknemers en werkgevers in het verleden? Was er wel eens sprake van ‘premie-holidays’ waarbij er geen kosten voor werkgevers en/of werknemers in rekening werden gebracht voor de pensioenregeling? Hoeveel geld is er extra gestort of onttrokken door de ondernemingen van zwakke pensioenfondsen en wat voor beleggingsresultaten boekten de fondsen in het verleden?

Kamerlid Paul Ulenbelt (SP) ging flink tekeer tegen de manier waarop pensioenfondsen hun vermogen en verplichtingen moeten berekenen. Houden toezichthouder De Nederlandsche Bank en minister Donner niet te te rigide vast aan nieuwe boekhoudregels [zie inzet]? Het korten op pensioenen is een ingreep die de huidige gepensioneerden hard raakt.

Maar minister Donner wees erop dat de verlaging van pensioenuitkeringen rechtstreeks voortvloeit uit wetgeving die door de Kamer is aangenomen. Sterker, de wet verplicht pensioenfondsen op de uitkeringen te korten als zij te weinig kapitaal hebben ten opzichte van hun verplichtingen. Donner gaf 18 zwakke pensioenfondsen vorig jaar uitstel van deze regel, maar ziet zichzelf naar eigen zeggen nu genoodzaakt die uitzondering op te heffen omdat de omstandigheden op de financiële markten onvoldoende verbeterd zijn.

„Het vertrouwen in het gehele pensioenstelsel vergt ook tijdig ingrijpen. Wat als we hopen dat het beter gaat, maar dat niet gebeurt?” Volgens Donner groeit de kans dat mensen nu premies betalen voor een pensioen dat dan „per definitie” lager zal zijn dan afgesproken. Het aantal mensen dat daar nu voor betaalt is veel groter dan het aantal gepensioneerden, memoreerde Donner. „We zijn op drijfzand aan het bouwen.”

Het voorstel van de SP om de pensioenen een overheidsgarantie te geven kreeg weinig steun. „Dan gaan de pensioenfondsen nog meer risico’s nemen”, waarschuwde Elbert Dijkgraaf van de SGP. Volgens VVD’er Blok zal in dat geval geen werkgever in Nederland meer extra geld storten in zijn pensioenfonds die geld tekort komt.

Blok en zijn collega Fatma Koser Kaya (D66) konden het niet laten om PvdA, SP en CDA te confronteren met hun recente stemgedrag. Toen wezen die partijen een initiatiefwetsvoorstel van VVD en D66 af om de zeggenschap in de besturen van pensioenfondsen te wijzigen ten gunste van gepensioneerden. De liberale partijen spreken van een fout in het systeem: in het corporatistische Nederlandse pensioenstelsel worden de besturen van pensioenfondsen voornamelijk bevolkt door afgevaardigden van vakbonden en werkgeversorganisaties. Voor hen is pensioen een arbeidsvoorwaarde en een kostenpost, een onderdeel van cao-onderhandelingen. Zijn zij wel de aangewezen partijen om een complex verdelingsprobleem tussen generaties op te lossen?