De coalitie van het nieuwe optimisme

Natuurlijk zijn er grote ideologische verschillen, maar centrum-links heeft nooit een echte kans gehad. Terwijl de samenwerking zo mooi kan zijn, meent Emile Roemer.

Op dit moment onderhandelt het CDA met VVD en PVV over een regeer- en een gedoogakkoord. Dit moet leiden tot een minderheidskabinet, gedoogd door de PVV. De onderhandelingen begonnen omdat de wil ontbrak om te komen tot een rechts meerderheidskabinet (VVD, PVV, CDA), Paars Plus (VVD, PvdA, GL, D66) of een ‘middenkabinet’ (VVD, PvdA en CDA).

CDA-leider Maxime Verhagen noemde samenwerking met de PVV slechts ‘bij uiterste noodzaak’ bespreekbaar. Hij heeft helder omschreven waarom onderhandelen met de PVV het CDA zwaar valt. De verschillen zijn groot en principieel. Niet alleen op sociaal-economisch gebied, maar vooral ten aanzien van de omgang met elkaar.

Voor de verkiezingen sloot het CDA op voorhand geen enkele partij uit. In de verschillende informatierondes na de verkiezingen is echter een centrum-linkse variant van CDA, PvdA, SP en Groenlinks nooit onderzocht. Oud-infomateur Lubbers gaf aan een onderzoek naar een centrum-linkse coalitie te hebben gewild, maar niet te hebben gemogen. Er is een aantal redenen om dit alsnog te doen:

De partijen delen veel waarden. Waar de SP in haar beginselprogramma menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit als kernwaarden noemt, spreekt het CDA van publieke gerechtigheid, gespreide verantwoordelijkheid, solidariteit en rentmeesterschap.

Getalsmatig zal een centrum-links kabinet in beide Kamers kunnen rekenen op steun van een meerderheid.

Geen van de vier betrokken partijen heeft één van de andere partijen op voorhand uitgesloten.

De vier partijen hechten waarde aan de democratische rechtsstaat, tonen respect voor grondrechten en staan voor bescherming van de internationale rechtsorde.

Een centrum-links meerderheidskabinet kan rekenen op een beduidend betere relatie met de vakbeweging dan een rechts minderheidskabinet van VVD en CDA.

Natuurlijk zijn er ook grote ideologische verschillen. Bijvoorbeeld over de verdeling van taken en verantwoordelijkheden tussen overheid, markt en gemeenschap. Die verschillen hoeven een goede samenwerking echter niet op voorhand te blokkeren.

Hoe zal die samenwerking er dan uitzien? Deze coalitie kan een verbond zijn van nieuw optimisme. Een centrum-linkse coalitie gaat niet marchanderen met onze grondrechten, het gelijkheidsbeginsel en het anti-discriminatieverbod, de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van godsdienst. Dit kabinet zonder (neo)liberale partijen kan er wel voor zorgen dat bij alle moeilijke beslissingen de lusten en lasten zo eerlijk mogelijk worden verdeeld, tegenstellingen tussen mensen worden overwonnen en dat begonnen kan worden met de opbouw van een duurzamer Nederland.

De betrokken partijen zien de noodzaak van omvangrijke bezuinigingen. Midden in een crisistijd ongekend grote bezuinigingen doorvoeren draagt echter het gevaar in zich van een economische terugval. De omvang van de bezuinigingen kan worden gekoppeld aan de mate van economische groei. In het regeerakkoord kan worden vastgelegd dat in de gehele regeerperiode extra economische groei automatisch zal leiden tot extra terugdringen van het overheidstekort.

Een centrum-links kabinet zal van iedereen een bijdrage vragen voor economisch herstel, maar ook proberen de lasten eerlijk te verdelen. En daarbij zelf het goede voorbeeld geven, door op alle bestuursniveaus te snijden in overbodige bestuurslagen, onnodige bureaucratie en dure medewerkers.

Een centrum-links kabinet moet meer doen dan puinruimen. Naast bezuinigingen moeten we mensen ook een wenkend perspectief bieden. Meer duurzaamheid en minder grootschaligheid, minder bureaucratie en meer menselijke maat, minder afhankelijkheid en meer betrokkenheid. Tijdens de verbouwing moet ook een beter Nederland in de steigers worden gezet. Door verbetering van ons onderwijs, reorganisatie van de zorg, meer veiligheid, betere integratie en participatie, en ondersteuning van innovatief onderzoek en ondernemerschap.

Een centrum-links beleid kan de inkomensverschillen verkleinen, de sociale mobiliteit vergroten en de kwetsbaren beschermen. Maar ook zelfredzaamheid en eigen initiatief bevorderen. En natuurlijk het misbruik van voorzieningen en subsidieregelingen aanpakken. Wat de partijen ook bindt is het besef dat moeilijkheden thuis geen reden mogen zijn om onze internationale solidariteit op te geven. Juist in deze tijd van crisis mogen we de allerarmsten in de wereld niet in de steek laten. Een centrum-links kabinet zal zich geen zorgen hoeven te maken over zijn reputatie: Nederland zal internationaal een vooraanstaande rol blijven spelen, internationale waarden hoog houden en het volkenrecht blijven beschermen.

Of de onderhandelingen voor een centrum-linkse coalitie ook succesvol zijn, is niet gegarandeerd. Het CDA wil vasthouden aan de onbeperkte hypotheekrenteaftrek, ook voor de allerhoogste inkomens. De SP wil eerst de werkloosheid onder de 65 jaar aanpakken, voordat besloten wordt of de AOW-leeftijd wordt verhoogd. CDA en GroenLinks willen de arbeidsmarkt liberaliseren en de WW saneren, terwijl PvdA en SP verworven rechten willen beschermen. PvdA en GroenLinks staan aanzienlijk positiever tegenover de overdracht van bevoegdheden aan de EU dan CDA en SP. Ook over de wenselijkheid van (meer) marktwerking in de zorg lopen de meningen uiteen.

Iedere partij zal in deze coalitie haar eigen weg moeten vinden. Als daarin een balans wordt gevonden, is centrum-links een levensvatbare optie. Ik heb mijn bouwstenen voor een coalitie van optimisme in mijn binnenzak. Ik hoop snel samen met Verhagen, Cohen en Halsema concrete plannen te kunnen maken. Voor een gewoon meerderheidskabinet met een bijzondere samenstelling.

Emile Roemer is fractievoorzitter van de SP in de Tweede Kamer.