Afbouwen of aan de valium?

Het verslavingsgevaar van ghb doet niet onder voor dat van een drug als heroïne.

Maar een protocol voor de afkickbehandeling bestaat nog niet.

Toen de eerste twee ghb-verslaafden zeven jaar geleden aanklopten, wist de Brabantse instelling voor verslavingszorg Novadic-Kentron niet goed wat te doen. Tegenwoordig is de behandeling van ghb-verslaafden in Vught routine. In 2009 meldden zich 115 patiënten. De eerste vijf maanden van dit jaar waren dat er al 180. Voor het afkicken geldt nu een wachtlijst.

Volgens cijfers van de Stichting Informatievoorziening Zorg (IVZ) verdubbelde het aantal aanmeldingen van ghb-verslaafden bij zorginstellingen van 138 in 2008 naar 279 vorig jaar. Het is niet te vergelijken met de tienduizend cocaïneverslaafden die jaarlijks aankloppen, zegt Ton Ouwehand van IVZ. „Maar we hebben in de jaren negentig iets soortgelijks met xtc gezien. Het gebruik schiet opeens ophoog.” Zorginstellingen noemen de gebruikers die willen afkicken unaniem ‘het topje van de ijsberg’.

Volgens behandelaars doet ghb wat het verslavingsgevaar betreft niet onder voor een drug als heroïne. Na zes tot acht weken dagelijks gebruik wil het lichaam niet meer zonder. De afkickverschijnselen – onder andere angst, zweten, motorische storingen, te hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en psychotische verschijnselen waaronder hallucinaties, wanen en delirium – worden vergeleken met die van alcohol. En net als met methadon wordt patiënten vaak ghb verstrekt om gecontroleerd af te kicken.

Verslavingsarts Rama Kamal specialiseerde zich bij Novadic-Kentron in ghb-verslaving. Zij schreef vier jaar geleden een behandelprotocol waarbij verslaafden op een gesloten afdeling onder cameratoezicht binnen tien dagen worden ontgift. Elke dag krijgen ze, om de drie uur, 10 procent minder ghb dan ze gewoon waren tot zich te nemen. Daarna blijven ze vaak nog weken tot maanden voor nazorg, met therapie. De effectiviteit van deze afkickmethode zijn we nog wetenschappelijk aan het onderzoeken, zegt Kamal. „Maar de praktijk heeft al uitgewezen dat deze methode werkt, en veilig is.” In Vught komen volgens Kamal „weinig” extreme incidenten voor: drie patiënten van Novadic-Kentron moesten de afgelopen twee jaar tijdens de fase van ontgifting naar de Eerste Hulp worden overgebracht. Dat is niets vergeleken met de concurrerende instellingen die in plaats van met ghb met kalmeringsmiddelen werken, zegt Kamal. Verslaafden die plotsklaps stoppen hebben volgens haar 90 procent kans op ernstige ontwenningsverschijnselen, die levensgevaarlijk kunnen zijn.

Zelfstandig stoppen met ghb raadt iedere instelling af. Maar elke kliniek hanteert een andere afkickmethode. Bij Verslavingszorg Noord Nederland (80 aanmeldingen in de eerste helft van dit jaar) wordt in verschillende klinieken met verschillende methoden gewerkt. In Leeuwarden krijgen patiënten medicinale ghb, in Groningen alleen kalmeringsmiddelen en antipsychotica. De Jellinek Kliniek in Amsterdam werkt alleen met het kalmeringsmiddel benzodiazepine. Volgens Jellinek-verslavingsarts Magda Boonstra „geeft wereldliteratuur aan dat dat de geëigende methode is”. Zij werkt al vijftien jaar „zonder complicaties” op deze manier en vindt ontgiften met ghb „uit wetenschappelijk oogpunt niet logisch”.

Anita (34) kan de behandelmethoden vergelijken. Ze kreeg vrijdag van dokter Kamal haar laatste dosis medicinale ghb verstrekt. Binnenkort mag ze naar de open afdeling, voor therapeutische nazorg. Dit is de vierde stoppoging die ze bij Novadic-Kentron onderneemt. Tussendoor deed ze een afkickpoging op de psychiatrische afdeling van een ziekenhuis in Geldrop – omdat alle bedden bij Novadic-Kentron bezet waren. Het ziekenhuis in Geldrop liet haar geen ghb afbouwen, maar verstrekte hoge doses valium. Anita kreeg een psychose. „Ik was een week lang compleet in paniek”, zegt ze. „Afkicken zonder ghb is echt hard. Dat gun ik niemand.”

Logisch dat dat misgaat, zegt psychiater Bram Bakker die in zijn verslavingskliniek SolutionS ook werkt met de afkickmethode waarbij ghb wordt toegediend. „Bij onze eerste patiënt brachten wij zijn dagelijkse dosis ghb van 150 ml in een dag met een kwart omlaag. Hij werd helemaal gek, verdween in de separeer op de psychiatrische afdeling van een nabijgelegen ziekenhuis. En hij liet bijna het leven. Zijn spiereiwitten werden afgebroken, zijn bloed ging klonteren, organen hielden ermee op. Antipsychotica en kalmeringsmiddelen hielpen niks. Wij zijn met vallen en opstaan wijzer geworden.”

Bakker en Kamal pleiten nu voor een landelijk behandelprotocol. Het wachten is volgens Bakker op de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Maar die wacht volgens een woordvoerder op een onderbouwd voorstel vanuit de – hevig verdeelde – beroepsgroep. Juist die onderbouwing is moeilijk, zegt Kamal, omdat het ministerie van Volksgezondheid draalt met de financiering van een vergelijkend onderzoek naar verschillende behandelmethoden.

De overheid zou intussen onvoldoende voorlichting geven. Kamal: „Jongeren kennen precies de gevaren van alcohol, xtc of cannabis. Maar van ghb weten ze niks. Behalve dat het goedkoop is en makkelijk te krijgen, dat ouders het zien noch ruiken en dat je er geen kater aan overhoudt.”