Gijzeling Manila eindigt in bloed

Een gijzeling van een bus vol Chinese toeristen door een ontslagen politieman in Manila liep gisteren uit op een bloedbad. Fouten van de politie maakten een persoonlijk drama tot een internationaal incident.

Het is avond als de politie begint aan haar laatste bestorming van een bus met Chinese gijzelaars in de Filippijnse hoofdstad Manila. De gijzeling is live te volgen op televisie. Tientallen agenten beginnen te schieten als de touringcar langzaam in beweging komt en de banden lopen sissend leeg. Dan benaderen ze de bus aan beide kanten en slaan ze met hamers de ruiten in. Met een touw vastgebonden aan een politiewagen proberen ze vergeefs de deur eruit te trekken.

Dan gebeurt er een tijd niets. Totdat een politieman door een gebroken raam naar binnen klimt en er automatisch geweervuur klinkt. Door het raam is te zien hoe het lichaam van een vrouwelijke gijzelaar onderuit is gezakt. Opnieuw tien minuten later schiet de politie traangas de bus in. Dan: weer geweerschoten, een dood lichaam hangt door het busraam en de politie gebaart dat het veilig is. Huilende overlevenden verlaten de bus, acht toeristen zijn om het leven gekomen, net als de overvaller.

Een paar uur daarvoor leek de gijzeling nog vreedzaam te kunnen eindigen. Gijzelnemer Rolando Mendoza, een gefrustreerde politieman die was ontslagen wegens een afpersingsschandaal, was bereid te onderhandelen. Die ochtend was hij gewapend met een M16-geweer in de toeristenbus gestapt om zijn baan terug te eisen. Met toeristen uit Hongkong en Engeland aan boord was de bus bezig met een uitstapje naar Intramuros, het 400 jaar oude deel van Manila met zijn keitjes en kerken dat nog gebouwd werd door de Spanjaarden.

Urenlang gebeurde er weinig. De politie stuurde Mendoza eten en benzine, zodat de airconditioning aan kon blijven. Hij liet negen gijzelaars vrij, onder wie enkele kinderen. Op vellen papier op de ramen stond ‘3:00 pm, deadlock’, maar om drie uur 's middags gebeurde er niets. Tot een serie verkeerde beslissingen alsnog leidde tot een bloedig einde.

Zo vragen critici zich af waarom de gijzeling werd afgehandeld door de politie van Manila, in plaats van de nationale politie. Zeker omdat Mendoza daar zelf had gewerkt. Daarbij is de lokale politie niet voldoende getraind voor dit soort situaties. Het gevolg was een chaotische bestorming die veel te lang duurde. „De regering heeft een vroege beslissing gemaakt om de zaak te bagatelliseren”, zegt politiek analist Ramon Casiple desgevraagd aan de telefoon. Zo werd ook niemand met hoge status ingeschakeld om te onderhandelen, om te voorkomen dat Mendoza zijn eisen zou verhogen.

Verder was de broer van Mendoza, zelf ook een politieman, betrokken bij de onderhandelingen. Het ging mis toen deze ‘s middags, met zijn vuurwapen op zak, zonder toestemming van de politie naar de bus toeliep om met zijn broer te praten. Nu wordt onderzocht of hij stiekem zijn broer adviseerde om de gijzelaars niet vrij te laten.

Voor de televisiecamera’s werd de broer gearresteerd door de politie. Maar Mendoza kon dat zelf ook volgen op een televisie in de bus. Volgens de buschauffeur die er later in slaagde de bus te ontvluchten, maakte dit hem zo woedend dat hij de eerste gijzelaars heeft doodgeschoten. Dat de media zo dichtbij konden komen dat ze alle tactische bewegingen van de politie rechtstreeks konden uitzenden, wordt ook gezien als een belangrijke blunder.

De politie heeft inmiddels toegegeven dat er fouten zijn gemaakt en dat het politieteam onvoldoende training en apparatuur had. Net als de pas aangetreden president Benigno Aquino. Voor hem was dit zijn eerste internationale crisis. Volgens Casiple heeft hij niet slecht gereageerd. Alleen had hij eerder moeten inzien dat de kwestie niet klein te houden viel, met alle rechtstreekse berichtgeving op televisiezenders als BBC en CNN. ,,Hij had zich eerder op de dag moeten realiseren dat de zaak al heel groot was geworden.”

In Hongkong is met boosheid en verbijstering gereageerd. De autoriteiten hebben een reiswaarschuwing voor de Filippijnen uitgevaardigd en kranten schrijven dat de gijzeling exemplarisch is voor de chaotische toestanden in het buurland. Volgens onbevestigde berichten zijn Filippijnen in Hongkong aangevallen. Ook zou een van de duizenden dienstmeisjes die er werken zijn ontslagen. China wil opheldering en Aquino heeft al aangekondigd die te zullen geven.

Volgens Casiple draagt de kwestie bij aan de spanning die al tussen beide landen bestaat. China en de Filippijnen zijn verwikkeld in een langer lopend conflict over de Spratly eilanden en over Chinese vissers die in Filippijnse wateren vissen. Ook zal het de doelstelling om het aantal buitenlandse toeristen te verdubbelen tot 6 miljoen in gevaar brengen. China is goed voor ongeveer 10 procent van de toeristen die het land nu bezoeken. Casiple: „Dit is zeker meer dan een persoonlijk gijzelingsdrama.”

Zie de beelden van de gijzeling op: nrc.nl/buitenland