Europeanen zijn liever dan Arabieren

Marokkanen hebben een complexe visie op prostitutie. Alleenstaand moederschap is een schande, maar er is begrip dat een meisje moet overleven. „Dat God haar moge redden, zegt men dan.”

Nadia was 15 toen haar vader, alcoholicus en kifroker, haar de straat opstuurde met de woorden: „En nu ga je geld verdienen!” Haar moeder vond dat goed. Omdat ze te jong was voor discotheken, zat er voor Nadia niks anders op dan tippelen in de straten van Rabat: 200 dirham (20 euro) per klant.

Twaalf jaar later is Nadia een professionele prostituee. Ze ontmoet haar klanten in cafés die daarom bekend staan: het Balima Hotel tegenover het station, de Franse brasserie in de wijk Agdal, het terras naast de bioscoop in het centrum. Meisjes als Nadia zijn makkelijk te herkennen voor een getraind oog: ze zitten meestal urenlang achter dezelfde fles Sidi Ali-water.

Nadia draagt haar geld niet langer af aan haar vader. Ze heeft nu haar eigen flat. Afwerken doet ze bij voorkeur bij de klant, of bij haar thuis als de kinderen er niet zijn. Want Nadia is een alleenstaande moeder, en in Marokko is dat alleen al genoeg om door de samenleving als hoer te worden bestempeld. Elke keer als Nadia probeerde om een normale baan te vinden, wilde de baas seks met haar hebben. Zei ze nee, dan werd ze prompt weer weggestuurd.

Nadia heeft het moeilijk als ze uitlegt hoe het tot alleenstaand moederschap is gekomen. „Ik heb hem ontmoet in een café. Eerst was hij klant, maar al snel begon hij romantisch te doen. Hij zei dat hij verliefd op me was, en dat hij met mij wilde trouwen.” Maar het duurde niet lang of de man eiste dat Nadia een deel van haar opbrengsten aan hem afstond, net als haar vader voor hem. Toch bleef ze vier jaar lang bij hem, en werd ze twee keer zwanger. „Hij bleef maar zeggen dat hij wilde trouwen, maar dat zijn familie moeilijk deed.”

Alleenstaand moederschap en prostitutie zijn in Marokko nauw verbonden. Nadia was al prostituee toen ze alleenstaand moeder werd. Bij Zineb, een 35-jarige vrouw uit Rabat, ging het net omgekeerd.

Zineb belandde in de prostitutie toen ze vijf jaar geleden ongewenst zwanger werd. „De vader wilde met het kind niets te maken hebben, en mijn familie heeft mij vervolgens verstoten. Een vriendin zei dat ze me wel in contact kon brengen met mannen, en van het een kwam het ander.”

Anders dan Nadia doet Zineb laconiek over haar situatie. „Ik heb er lak aan wat mensen van mij denken. Ik weet dat ik nog altijd hetzelfde meisje ben als tevoren”, zegt ze. Bijzonder moeilijk vindt ze het niet: hoer zijn in een land als Marokko. De vader van haar tweede kind is gewoon met haar getrouwd, ook al wist hij dat ze prostituee was: hij leerde haar kennen als klant. „Goed, het huwelijk heeft niet lang geduurd omdat hij maar met andere vrouwen bleef thuiskomen. Maar wat ik wil zeggen: Marokkanen zijn veel opener dan je zou denken. Alles kan hier zolang je het maar niet hardop zegt.”

„Vergis je niet”, zegt ook sociologe Soumaya Naamane-Guessous. „Marokko heeft misschien wel de reputatie een streng islamitisch land te zijn maar daarachter gaat veel tolerantie schuil. Vooral in de armere lagen van de bevolking is er best wel begrip voor een meisje dat zich prostitueert. Dat God haar moge redden, zegt men dan. Of: ze doet het om haar familie eten te geven. Tenminste: zolang het meisje niet zwanger raakt. Dan houdt het op. Want dat is hchouma, een schande.”

Naamane-Guessous is de auteur van Au-delà de toute pudeur, la sexualité féminine au Maroc (‘Alle schaamte voorbij. Vrouwelijke seksualiteit in Marokko’). Het boek is meer dan twintig jaar oud, maar het is zeventien edities later nog altijd de enige studie over prostitutie in Marokko. Wat geldt voor prostitutie zelf, geldt ook voor het onderzoek ernaar: er mag veel zolang het maar niet hardop wordt gezegd.

In de twee decennia sinds de publicatie van haar boek heeft Naamane-Guessous de prostitutie in Marokko sterk zien veranderen. „Vroeger kon je een prostituee makkelijk herkennen. Ze had een typische uitstraling, en de prostitutie had plaats op herkenbare plekken. Je had heuse prostitutiedorpen, in het Midden-Atlasgebergte en rond de meeste grote steden.”

Twee fenomenen hebben daar verandering in gebracht. Onder druk van het oprukkende islamisme gingen de autoriteiten in de jaren negentig harder optreden tegen de zichtbare prostitutie. Anderzijds zorgden globalisering en de opkomst van het westerse toerisme in Marokko voor een nieuw fenomeen: de occasionele hoertjes.

„Die nieuwe prostituees zagen er heel anders uit dan de traditionele”, zegt Naamane-Guessous. „Ze hadden de uitstraling van het meisje van een goede familie. Je kwam er pas achter dat ze prostituee waren als ze met je aanpapten in pub of discotheek. De komst van de mobiele telefoon en internet hebben ook een grote rol gespeeld. Vroeger moesten vraag en aanbod elkaar op een fysieke plek ontmoeten. Nu is er veel meer mogelijk.”

Ook de motivatie is veranderd. „Ze zullen je nog altijd vertellen dat ze het doen uit behoefte. Alleen: de behoefte is veranderd. Door toedoen van de consumptiecultuur is de Marokkaanse droom grondig veranderd. Deze meisjes hebben dromen die absoluut niet in verhouding staan tot hun middelen: ze willen de laatste nieuwe telefoon hebben, een nieuwe auto, mooie kleren.”

Dat laatste fenomeen is goed te zien in Casablanca, waar occasionele hoertjes graag op klantenjacht gaan in de schaduw van de Twin Towers, een ultramodern complex waar de duurste mode- en juwelenzaken te vinden zijn. Zo kunnen ze de klant meteen meetronen naar de winkel voor hun ‘cadeautje’.

Als de prostitutie zo goed gedijt in Marokko is dat ook doordat zoveel mensen eraan verdienen. In de meeste discotheken moeten de meisjes betalen om binnen te komen en opnieuw als ze met een klant naar buiten gaan. Omdat buitenechtelijke relaties bij wet verboden zijn, moeten er veel mensen getipt worden: de taxichauffeur, de politieman die de taxi tegenhoudt, de conciërge van het flatgebouw, de receptionist van het hotel – om een meisje mee te nemen in een hotel moet er voor haar een fictieve tweede kamer worden gehuurd om de wet te omzeilen. Het tijdschrift Le Journal-Hebdo ging nog verder en suggereerde dat ook de autoverkoop, de vastgoedmarkt, de juwelen- en kledingverkoop en zelfs de medische sector (abortussen) wel varen bij de prostitutie.

Dat het aanbod zo groot is, heeft volgens Naamane-Guessous veel te maken met de rurale exodus. De zogenoemde petites bonnes, jonge meisjes die als dienstmeid naar de grote stad worden gestuurd, vormen een categorie apart. „Die arme meisjes van het platteland zijn een gemakkelijke prooi voor gladde jongens. Ze voelen zich verloren in de stad en hebben een grote behoefte aan affectie. Vaak volstaat het om te zeggen dat ze mooie ogen heeft om haar in bed te krijgen. Als ze zwanger raakt, is de stap naar prostitutie snel gezet.”

Maar het fenomeen is niet beperkt tot de lagere klassen. Naamane-Guessous bracht in het kader van haar onderzoek focusgroepen bij elkaar met alleen geschoolde vrouwen. „Een vrouw met een kaderpositie gaf toe dat zij zich laat betalen voor seks. Zij vond dat normaal omdat zij ook veel geld moet uitgeven om er goed uit te zien. Anderen hadden een partner maar gingen af en toe met andere mannen naar bed om een extraatje te verdienen. Als je met twee, drie klanten per maand je loon kan verdubbelen is de verleiding groot. Is dit prostitutie? Die vrouwen zelf vinden van niet. Nee, prostituees dat zijn die meisjes die je in het café ziet zitten.”

Naamane-Guessous ziet een verband tussen de explosie van de prostitutie in Marokko en het uitbreken van de Libanese burgeroorlog in 1975. „De rijke Golf-Arabieren waren plots hun speeltuin kwijt. Ze hebben hun actieterrein verlegd naar Marokko. Het is toen dat de eerste prostitutienetwerken zijn ontstaan.”

De Golf-Arabieren komen naar Marokko op zoek naar plezier dat ze zich thuis niet kunnen permitteren. Vaak kopen of huren ze villa’s of appartementen waar ze ongestoord meisjes kunnen laten komen. De Marokkanen moeten niet veel van hen hebben.

Rachid, een 22-jarige werkloze, herinnert zich hoe een Saoediër nachtclub Amnesia in Rabat binnenliep. „Hij vond het maar niks dat er zoveel mannen in de tent waren, en dus kocht hij al onze entreebewijzen op en vroeg het management ons buiten te zetten. Maar er was toevallig ook een rijke Marokkaan en die was zo boos dat hij het management het dubbele bood om de Saoediër de deur te wijzen. Wij mochten blijven. Geweldig was dat.”

Voor de meisjes is dat niet anders. Golf-Arabieren mogen dan veel geld hebben, „maar ze behandelen je als een opblaasbare pop”, zegt Nadia. Nee, dan liever een Europese sekstoerist. Die zijn liever in bed, zegt ze.

Ook Zineb geeft de voorkeur aan Europeanen of Marokkanen uit Europa. „Die willen gewoon vrijen. De Golf-Arabieren beschouwen ons als beesten. Hun grootste plezier bestaat erin ons te vernederen.” Ze herinnert zich dat zo’n Golf-Arabier haar eens overgoot met whisky om haar vervolgens te bedekken met dollarbiljetten. „Als ze bleven plakken mocht ik ze hebben, anders niet.”

Het probleem met de Marokkaanse mannen is dan weer dat ze er alles aan doen om niet te hoeven betalen. „Ze gaan romantisch doen en voor je het weet zit je in een relatie en vindt hij dat hij niet meer hoeft te betalen. Dat is natuurlijk niet de bedoeling.”

Dit is deel zeventien van een serie over prostitutie wereldwijd.