Verkiezing Australië onbeslist

Zonder duidelijke winnaar van de verkiezingen begint in Australië het politieke handjeklap. Met veel macht voor drie parlementariërs uit de binnenlanden.

Tony Windsor werd gisteren eerst gebeld door demissionair premier Julia Gillard, die hem feliciteerde met zijn zetel voor het Australische parlement. „Dat had ze nog nooit gedaan.” Midden in de nacht hing vervolgens ook oppositieleider Tony Abbott aan de lijn, die „echt een beetje doorgedraaid klonk”. Opeens staat de onafhankelijke kandidaat voor kiesdistrict New England bovenaan de bellijst van deze twee rivalen voor het premierschap. Windsor en twee andere ongebonden kandidaten zijn voor hen de sleutel tot The Lodge, de Australische versie van het Witte Huis.

De verkiezingen van zaterdag zijn geëindigd in een bloedstollend gelijkspel, waarbij de Labor Partij en de Coalitie van de Liberale en de Nationale Partij voor het eerst sinds zeventig jaar geen van beide een zetelmeerderheid halen.

Partijleiders Gillard en Abbott zijn al begonnen aan de volgende fase. Na een strijd om de gunst van de kiezer vechten zij nu om de gunst van de drie onafhankelijke parlementsleden. Wie hen aan boord krijgt, gaat regeren.

Het is een dramatische uitslag voor de regerende Labor Partij, die 15 zetels dreigt te verliezen. Dat heeft verschillende oorzaken: van teleurstelling over de niet nagekomen belofte om de uitstoot van broeikasgassen aan te pakken, tot het slechte functioneren van de lokale Labor-regering van de deelstaat New South Wales. Maar de grootste vraag is of het verstandig was van de Labor-leiding om de vorige premier Kevin Rudd hardhandig te vervangen. Julia Gillard nam eind juni na een interne coup het premierschap van hem over omdat hij het slecht deed in de peilingen. Maar kiezers bleken deze ‘steek in de rug’ niet te waarderen.

Bovendien gaf de actie kiezers het signaal dat de regeringspartij zelf óók niet tevreden was over haar prestaties. Dus waarom zouden ze haar nog een kans geven? Het gevolg was een negatieve campagne waarin beide partijen oppositie leken te voeren.

Nu is de Labor Partij verdeeld in een kamp dat de leiderschapswissel een blunder noemt en een kamp dat stelt dat de schade onder Rudd nog groter was geweest.

Intussen claimen beide partijen dat zij de grootste legitimiteit hebben om te regeren. De oppositie heeft veel meer ‘eerste keuze’-stemmen. Maar kiezers moeten in Australië ook een stem uitbrengen op een partij van tweede voorkeur, en Labor wint nipt als die worden meegeteld. Bovendien vinden meer Australiërs Gillard geschikt als premier. „Geen van beide partijen heeft een constitutionele of morele voorsprong”, oordeelde dagblad The Australian in een hoofdcommentaar.

Terwijl de verkiezingen vooral werden uitgevochten in de steden, draaien de aankomende onderhandelingen om het platteland. De drie onafhankelijke kandidaten Tony Windsor, Bob Katter en Rob Oakeshott komen uit de outback en zullen naar verwachting met zijn drieën onderhandelen. Ze willen meer geld voor gezondheidszorg, onderwijs en breedbandinternet in afgelegen gebieden. Daarbij hebben ze ieder een eigen wensenlijst. Van aandacht voor water in het gebied van Windsor tot „meer vrijheid” voor Bob Katter. Hij klaagt dat „landelijk Australië op slot gaat”, omdat men steeds minder mag vissen, kamperen en schieten.

De onafhankelijke kandidaten houden alle opties open. Door hun achterban ligt het voor de hand dat ze zich bij de conservatieve Coalitie voegen. Maar, zoals Windsor zegt: „Ik zeg al tien jaar dat allebei de partijen in Australië conservatief zijn. Dat betekent niets.” Dat ze alle drie uit de Nationale Partij komen, kan juist tegen de Coalitie werken, aangezien ze daar met ruzie vertrokken. Dat ze breedbandinternet belangrijk vinden, wijst ook in de richting van Labor, dat 43 miljard Australische dollar wil investeren om het hele land van supersnel internet te voorzien.

Alles bij elkaar schatten commentatoren de kansen van Labor iets hoger in. Zij kunnen waarschijnlijk ook de enige kandidaat van de kleine partij de Greens bij hun kamp rekenen. En een parlementariër, Tony Crook van de Nationale Partij, heeft aangegeven zich niet gebonden te voelen aan de Coalitie. Hij is bereid Labor te steunen als die haar nieuwe mijnbouwbelasting laat vallen.

Voor de onafhankelijke kandidaten is dit hét moment om dat soort deals uit te onderhandelen. Tijdens de campagne gingen Gillard en Abbott alle krappe zetels langs met miljoenen dollars aan mooie beloftes: van voetbalveldjes tot nieuwe klinieken tot de miljarden kostende spoorlijn die Gillard toezegde aan West-Sydney. De onafhankelijke kandidaten die al bijna zeker waren van hun zetel, klaagden dat hun electoraten werden genegeerd.

Nu is het hun beurt om cadeautjes voor hun kiezers binnen te slepen. Tony Abbott heeft al aangegeven dat hij „pragmatisch” zal zijn en dat er over zijn zuinige breedbandbeleid valt te praten. En Gillard zou al een ministerschap hebben aangeboden aan onafhankelijke kandidaat Rob Oakeshott.