Israël en Palestijnen gaan alwéér praten

Israël en de Palestijnen hebben de Amerikaanse uitnodiging aanvaard voor nieuw vredesoverleg. Maar aan beide zijden is de scepsis groot.

Vredesonderhandelingen tussen Israël en de Palestijnen zijn een „traditie” die iedere Amerikaanse president in ere moet houden, zo zei een adviseur van president Barack Obama dit weekeinde tegen de Los Angeles Times. Voor de tiende keer sinds 1993 wordt 2 september in Washington het vredesproces hervat, na een pauze van 19 maanden. Naar het zich laat aanzien wordt het niet de laatste keer.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton inviteerde vrijdagavond de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de Palestijnse president Mahmoud Abbas om in Washington het vredesoverleg een vliegende start te geven. Ter aanmoediging zijn ook de Egyptische president Hosni Mubarak en de Jordaanse koning Abdullah uitgenodigd voor een diner op 1 september. Het gaat om onderhandelingen zonder voorwaarden vooraf, die binnen een jaar tot resultaat kunnen leiden, zei Clinton. Structuur en agenda ontbreken nog; die worden uitgewerkt tijdens de onderhandelingen.

Daarmee haalde de Israëlische premier meteen zijn eerste overwinning binnen. Elke voorwaarde vooraf was voor hem taboe: zelfs een vaste agenda was voor hem al een voorwaarde vooraf. Daarentegen had president Abbas garanties geëist dat een Palestijnse staat binnen de grenzen van 1967 uitgangspunt zou zijn en dat alle bouw in Israëlische nederzettingen in bezet Palestijns gebied zou worden gestaakt. Op dit moment is een beperkte bouwstop van kracht in bezet gebied met uitdrukkelijke uitzondering van Oost-Jeruzalem. Volgens de Palestijnen waren dit geen voorwaarden vooraf maar kwesties die Israël in eerdere ondertekende akkoorden had geaccepteerd.

De Palestijnse Autoriteit legde zich onder zware internationale druk bij de feiten neer. Een vertegenwoordiger van president Abbas’ Fatah-partij, Azzam al-Ahmad, zei later dat de Palestijnse Autoriteit haar hoop vestigt op de verklaring van het Kwartet van Midden-Oosterse vredesonderhandelaars (de VS, de EU, Rusland en de VN), die eveneens vrijdag werd uitgegeven.

In die verklaring verwees het Kwartet terug naar voorgaande verklaringen, onder andere een op 19 maart. Daarin werden beiden partijen opgeroepen zich te houden aan de ‘Routekaart’, het internationale vredesplan dat van een twee-statenoplossing op basis van de grenzen van 1967 uitgaat. Ook werd daarin geëist dat Israël „alle nederzettingenactiviteit, inclusief natuurlijke groei”, bevriest.

Azzam al-Ahmed zei dat als de VS niet met de verklaring van het Kwartet instemmen, „Obama’s uitnodiging slechts een dineetje geldt. Dan zijn er geen werkelijke onderhandelingen; mogelijk beginnen die dan niet eens.”

Als de onderhandelingen wel beginnen, dient zich het eerste probleem nu al aan. Op 26 september loopt de beperkte bouwstop af. Abbas en andere Fatah-functionarissen – alle andere Palestijnse organisaties, Hamas voorop, hebben de nieuwe onderhandelingen afgewezen – waarschuwden in het weekeinde dat de onderhandelingen voorbij zijn als de bouwstop niet wordt verlengd. Binnen Netanyahu’s rechtse tot ultrarechtse coalitie bestaat echter krachtige oppositie tegen verlenging.

Maar er is een hele serie potentiële breekpunten. Netanyahu herhaalde gisteren zijn eis dat een eventuele Palestijnse staat wordt gedemilitariseerd, Israël erkent als joodse staat en „andere veiligheidseisen” inwilligt die hij niet nader benoemde. De Palestijnen wezen die eisen direct af. Afgezien daarvan heeft Netanyahu herhaaldelijk gezegd dat Oost-Jeruzalem, dat de Palestijnen als hun hoofdstad claimen, Israëlisch moet blijven en wil Israël niets weten van het ‘recht op terugkeer’ van Palestijnse vluchtelingen. En dan zijn er nog de grenzen en de ontruiming van nederzettingen. En de Palestijnse verdeeldheid. Geen wonder dat aan beide zijden de scepsis groot is.