Een boek schrijven met een hoofd vol muziek

Jim Crace: All That Follows. Picador, 276 blz. € 17,95

Weinig dingen zijn zo moeilijk te beschrijven als muziek. De Britse schrijver Jim Crace kan het. In zijn nieuwe roman All That Follows staat een prachtige en trefzekere passage over een solo-optreden van een jazzsaxofonist. De musicus in kwestie is Leonard Lessing. Hij is bijna vijftig en staat al enige tijd op non-actief vanwege een blessure. Het genoemde solo-optreden is dan ook een terugblik. Het is het jaar 2024, en Leonard heeft andere dingen aan zijn hoofd. Op het tv-journaal ziet hij een gijzeling, en hij herkent de gijzelnemer: het is Maxie, een linkse activist met wie hij ooit (in 2006) in Texas een lezing van Laura Bush, de vrouw van de toenmalige president, wilde verstoren.

Leonard zoekt de dochter van Maxie op en samen ontwerpen ze een plan om de gijzeling te beëindigen. Uiteindelijk durft Leonard het niet aan en trekt hij zich terug. Uit de terugblikken die in de roman zijn opgenomen, blijkt dat hij zich wel vaker onzichtbaar heeft gemaakt op belangrijke momenten – zoals bij de geplande verstoring van de lezing van Laura Bush. Eigenlijk is hij alleen maar moedig op het podium, met zijn saxofoon in zijn handen.

Jim Crace schreef negen romans, waarvan een aantal werd bekroond. Hij schrijft goed: met heldere, laconieke zinnen. Maar ondanks dat heeft All That Follows iets onbevredigends. Er zitten mooie scènes in, maar juist dat ene element dat alles tot een eenheid smeedt ontbreekt. Het feit dat het boek zich afspeelt in 2024 wordt nergens echt uitgebuit. Op sigarettenpakjes staat de mededeling dat matig gebruik van tabak dementie kan voorkomen en in een nieuwsuitzending wordt gemeld dat de laatste Rolling Stone is overleden, maar veel verder gaat het niet. Erger is dat je nergens het idee krijgt dat de Leonard uit de terugblikken dezelfde persoon is als de Leonard uit 2024; het lijken personages die weinig met elkaar te maken hebben – een vervreemdend effect, dat de auteur niet zo bedoeld zal hebben.

Even lijkt het erop dat ‘lafheid’ het centrale thema van het boek gaat worden, maar ook dat aspect komt niet uit de verf. Je vraagt je af of Crace wel doorheeft hóé laf zijn hoofdpersoon eigenlijk is. Het is alsof de auteur tijdens het schrijven van de roman er niet helemaal met zijn hoofd bij was – alsof hij er muziek bij had opgezet die hem te veel afleidde.

Rob van Essen