Een bloedstollend gelijkspel in Australië

Waarschijnlijk halen zowel de Labor Party als de Coalitie geen meerderheid.

De strijd om de onafhankelijke kandidaten en hun zetels is begonnen.

Tony Windsor werd gisteren eerst gebeld door premier Julia Gillard, die hem feliciteerde met zijn zetel in het Australische parlement. Een paar uur later hing oppositieleider Tony Abbott aan de lijn. Opeens staat de onafhankelijke kandidaat voor kiesdistrict New England bovenaan de bellijst van deze twee rivalen voor het premierschap. Windsor en enkele andere ongebonden kandidaten zijn voor hen de sleutel tot The Lodge, de Australische versie van het Witte Huis.

De verkiezingen van zaterdag lijken te eindigen in een bloedstollend gelijkspel, waarbij de Labor Party en de Liberal-National Coalition voor het eerst sinds 1940 geen van beide een meerderheid halen. Het kan nog wel tien dagen duren voor alle stemmen zijn geteld, maar partijleiders Gillard en Abbott zijn al begonnen aan de volgende fase. Na een strijd om de gunst van de kiezer vechten zij nu voor de gunst van vijf andere parlementskandidaten die vermoedelijk een zetel winnen: vier onafhankelijke en één van partij The Greens. Wie hen aan boord krijgt, gaat regeren.

Het is een dramatische uitslag voor de regerende Labor Party, die 16 zetels dreigt te verliezen. Partijleidster Julia Gillard nam eind juni na een interne coup het premierschap over van Kevin Rudd, omdat hij het slecht deed in de peilingen. Maar kiezers bleken dit ‘mes in de rug’ niet te waarderen. Iets wat de Coalition dankbaar uitbuitte in verkiezingsspotjes van het type: dreigende muziek, enge foto van de premier en de tekst: ‘Hoe goed kent u Julia Gillard ECHT? Zelfs Kevin Rudd vertrouwt haar niet!’ Nu buigt de partij zich over de vraag of de leidersschapswissel een blunder was, of dat de schade onder Rudd nog verder uit de hand was gelopen.

Intussen claimen beide partijen dat zij het grootste mandaat hebben om te regeren. De Coalitie heeft nu meer ‘eerste keuze’-stemmen en lijkt met een zetel meer te eindigen. Maar kiezers moeten in Australië ook een tweede voorkeur geven, en Labor heeft meer stemmen als die worden meegeteld. Bovendien vinden meer Australiërs Gillard geschikt als premier. ,,Geen van beide partijen heeft een constitutionele of morele voorsprong”, zo oordeelde dagblad The Australian gisteren in zijn hoofdcommentaar.

Terwijl de verkiezingen vooral werden uitgevochten in de steden, draaien de aankomende onderhandelingen om het platteland. De drie langst zittende onafhankelijke kandidaten Tony Windsor, Bob Katter en Rob Oakeshott komen uit de provincie en zullen met zijn drieën onderhandelen. Ze willen meer geld voor gezondheidszorg, onderwijs en breedbandinternet voor afgelegen gebieden. Daarbij hebben ze ieder nog hun eigen wensenlijst. Van aandacht voor water in het gebied van Tony Windsor tot ,,meer vrijheid” voor Bob Katter, die klaagt dat men op het platteland steeds minder mag vissen, kamperen en schieten. ,,Landelijk Australië gaat op slot.”

In de hoop hun huid zo duur mogelijk te verkopen, houden de onafhankelijke kandidaten alle opties open. Door hun provinciale achterban zou het voor de hand liggen dat ze zich bij de conservatieve Coalition voegen. Maar, zoals Windsor zegt: ,,Ik zeg al tien jaar dat allebei de partijen in Australië conservatief zijn. Dat betekent niets.” Dat ze alledrie afkomstig zijn van de Nationale Partij kan juist tegen de Coalition pleiten, aangezien ze daar met ruzie vertrokken. Het feit dat ze breedbandinternet belangrijk vinden, wijst ook in de richting van Labor, dat 43 miljard Australische dollar wil investeren om het hele land van supersnel internet te voorzien.

Alles bij elkaar schatten commentatoren de kansen van Labor iets hoger in. Ook kandidaat Adam Bandt van The Greens wil liever met Labor regeren. En Tony Crook van de National Party heeft aangegeven zich niet gebonden te voelen aan de Coalitie. Zijn steun gaat naar de partij die bereid is 850 miljoen Australische dollar in zijn kiesdistrict te steken.

Voor de onafhankelijke kandidaten is dit hét moment om dit soort deals uit te onderhandelen. Tony Abbott heeft al aangegeven dat hij ,,pragmatisch” zal zijn en dat er over zijn zuinige breedbandbeleid valt te praten. Julia Gillard zou al een ministersschap hebben aangeboden aan onafhankelijke kandidaat Rob Oakeshott.