Voorpret voor Madrid

Hoe in de stemming te komen voor een bezoek aan een wereldstad? Tips voor Madrid van producente en actrice Kateleine van der Maas.

In Madrid (ruim 3 miljoen inwoners) wonen volgens gegevens van de gemeente circa vierduizend Nederlanders. Een van de bekendere onder hen is producent en actrice Kateleine van der Maas. Ze zette in de Spaanse hoofdstad verscheidene theatercollectieven op, maakt tentoonstellingen en is een van de initiatiefnemers van het Intiem Theaterfestival, waarbij voorstellingen worden opgevoerd in woonhuizen. Ze heeft zich onder meer gespecialiseerd in zogenoemd ‘belevingstheater’ waarbij alle zintuigen van het publiek worden geprikkeld. Dit geheel van culturele projecten, gebundeld onder de verzamelnaam Aguakate, duidt ze zelf graag aan als ‘diversa y dispersa’ (vrij vertaald: ‘uiteenlopend en veelzijdig’).

Van der Maas belandde voor het eerst in Madrid in 2001, als Erasmus-student en stagiair. Ze koos voor de hoofdstad, en niet voor het „hippere” Barcelona, omdat in die laatste stad theater „toch vooral in dienst staat van het verspreiden van de Catalaanse identiteit”. Nadat ze haar beide studies – Romaanse Talen en Culturen en Kunst en Kunstbeleid – cum laude had afgerond, kon ze met een talentenbeurs van het ministerie van het Buitenlandse Zaken gaan promoveren in Madrid. Daar kwam het uiteindelijk niet van, maar ze besloot wel in de stad te blijven wonen. Ook was ze enkele jaren terug kortstondig directeur van het Nederlands Instituut Madrid, dat inmiddels ter ziele is.

Hoewel Madrid niet de laatste buitenlandse stad is waar ze ooit denkt te wonen, wil ze voorlopig niet weg. Ze waardeert de chaos in de Madrileense theaterwereld. „Er is weinig geld, maar er is veel mogelijk.” Ook wordt de scheidslijn tussen professioneel toneel en amateurtoneel er minder scherp getrokken dan in, bijvoorbeeld, Nederland. „Dit stelt me in staat er als actrice te werken, ook al ben ik niet opgeleid aan een toneelacademie. Dat zou in Nederland veel moeilijker zijn.”

Na een jarenlange zoektocht heeft ze nu een etage met dakterras gevonden, in Chueca, een populaire uitgaanswijk in het centrum. Het is er lawaaiig, zoals in veel delen van de stad – de reden waarom ze regelmatig op andermans huizen past. In deze hete zomermaand augustus ontvlucht ze, zoals veel Madrilenen, de stad zelfs helemaal. Helemaal nu ze vorige maand voor het eerst moeder is geworden.

Over Madrid en zijn inwoners zegt ze: „Het lijkt een gesloten, conservatieve stad en dat is het in bepaalde opzichten ook. Maar wie zich in de goede scenes begeeft, kan zich ook na zes jaar nog laten verrassen door de openheid.”

Boek: Winter in Madrid van C.J. Sansom (vertaald door Ineke van Bronswijk, 2007)

Een historische roman: spannend verhaal dat zich afspeelt in Madrid in 1940. Heftiger dan de Tweede Wereldoorlog woedt dan in Spanje de posguerra van de Burgeroorlog: armoede, honger en wanhoop. Qua stijl is het niet mijn favoriet, de hoofdpersonen zijn niet Spaans maar Engels, en ook de pen is van een Engelsman, dus het mist voelbaar wat aan Spaanse authenticiteit, maar het boek is wel meeslepend en geeft een mooi beeld van deze instabiele periode in het dictatoriale regime van Franco.

Film: Almodóvar

Madrid heeft, zoals elke miljoenenstad vermoed ik, zoveel gezichten en is zo complex en veelzijdig dat het niet in een film te vatten is. Er zijn mooie films waarin Madrid in beeld komt, zoals de lege Gran Vía in Abre los ojos van Alejandro Amenábar of de metro in de documentaire Cantando bajo la tierra van Rolando Pardo. Maar of je meer van Madrid begrijpt na ze gezien te hebben betwijfel ik. Misschien heb je dan toch meer aan de extravagante personages uit de films van Almodóvar, wiens films zich tot Todo sobre mi madre (1999) allemaal in Madrid afspelen. Zulke kleurrijke stervelingen, ze wonen allemaal bij mij in het gebouw in het centrum: de travestiet en de transseksueel, de 92 jaar oude dikke dame die nooit ophoudt met kletsen terwijl de televisie schreeuwt, de altijd chagrijnige huisbewaarder die het vertikt om schoon te maken, de hostaleigenaar, de schilderes, en het onbegrijpelijk veel leden tellende gezin uit de Filippijnen. Ja, misschien zitten die films toch niet zo ver van de realiteit als ze in eerste instantie doen vermoeden.

Muziek: La Malarazza

La Malarazza is een band die schaamteloos verschillende muziekstijlen mengt, en dat maakt hem juist echt Madrileens. Je hoeft niet in Madrid geboren te zijn om erbij te horen, en dat zijn de bandleden zelf ook niet allemaal. Deze jongens (en Carmen) zingen en spelen een mix van Italiaanse volksmuziek, Spaanse rumba, flamenco, jazz, cumbia en andere Latijns-Amerikaanse stijlen, en alles wat ze maar tegenkomen op hun vrolijke pad. Met trompet, fluit, accordeon, gitaar, contrabas, saxofoon en percussie weten ze zelfs de meest aritmische plank aan het dansen te krijgen. Ze geven hun muziek cadeau op www.lamalarazza.org.

Eten: lastig in Nederland

Ik ben al heel lang niet meer bij een Spaans restaurant in Nederland geweest, maar wat ik me herinner is dat het vaak net niet is wat het moet zijn. Bij een zogenaamde tapasbar in Groningen wilde ik om 21 uur nog wat te eten bestellen maar toen was de keuken dicht en kon er zelfs geen bordje Manchego-kaas op tafel komen. „Nee de keuken is dicht”, dus we kregen alleen een wijntje. Dan sla je wat mij betreft toch echt de plank mis als tapasrestaurant. Het is net als met de chorizo die ik weleens voor mijn ouders meeneem: die smaakt toch anders in het vochtige Nederland. De authentieke Nederlandse kaas en stroopwafels doen het overigens wel heel goed hier in Madrid, dat ondermijnt mijn theorie dan weer ...

Internet: reisdagboek

Het reisdagboek van Myrte Sara Huyts, met wie ik optreed als Kouwe Kikkers (Ranas Frías), is echt een aanrader. Ze schrijft over de stad met de ogen van een buitenstaander, maar eentje die zich wel helemaal heeft laten onderdompelen in de stad. Die ogenschijnlijke tegenstelling maakt haar korte verhalen (ik noem ze alledaagse avonturen) zo aantrekkelijk. Als we samen op de bühne staan en een van mijn liedjes weer wordt afgewisseld met een paar van haar vertaalde columns, gniffelen de Nederlandse toeschouwers in een feest van herkenning en verbazen de Spanjaarden zich over haar scherpe blik. Haar blog is de ideale plek voor een potje voorpret Madrid. volkskrantreizen.nl/correspondent/ myrte_sara_huyts