Nederlands-Indië bevrijd op 15 augustus ’45? Neen

‘Morgen is het 65 jaar geleden dat Nederlands-Indië bevrijd werd’, schrijft de redactie boven het artikel van Mischa de Vreede (Opiniepagina, 14 augustus). Het illustreert hoe onbekend de gang van zaken rond het einde van de Tweede Wereldoorlog in voormalig Nederlands-Indië nog steeds is .

Inderdaad capituleerde Japan op 15 augustus 1945, maar daar bleef het voorlopig bij. In de interneringskampen werd dit bericht pas omstreeks 23 augustus bekendgemaakt. Kampbewoners werd aangeraden voorlopig binnen het kamp te blijven omdat het ‘buiten’ niet veilig zou zijn; de Japanners hadden nu de taak de bewoners te beschermen. Wel kwam er meer en beter eten.

De kampbewoners hadden geen idee van de politieke situatie die zich in de tussentijd had ontwikkeld. De Indonesische Nationalisten was door Japan onafhankelijkheid beloofd, maar omdat die op 15 augustus nog niet was verkregen, riepen Soekarno en Hatta op 17 augustus de Republik Indonesia uit. En Den Haag wilde met deze ‘oproerkraaiers’ niets te maken hebben. Dit zette kwaad bloed, vooral bij jeugdige Indonesiërs, van wie velen door het Japanse leger waren getraind. Zij hadden het gemunt op (Indische) Nederlanders en Chinezen die zich aan hen verwant voelden, binnen en buiten de kampen en vooral op Java grepen moordpartijen en brandstichting snel om zich heen. In deze chaos probeerden eerst Britse troepen orde en rust te herstellen. Later kwamen Nederlandse oorlogsvrijwilligers, gevolgd door dienstplichtige militairen, die twee ‘politionele acties’ voerden, een eufemisme voor koloniale oorlogen. Intussen waren honderden ‘Indischgasten’ per schip ‘gerepatrieerd’ naar Nederland, dat zelf net vijf jaar bezetting achter de rug had en niet zat te wachten op deze armoedzaaiers. Na eindeloos overleg en vele conferenties droeg Nederland eind december 1949 eindelijk de soevereiniteit aan Indonesië over. Nederlands-Indië kende op 15 augustus 1945 allerminst een bevrijding.

Thea Buys

Wedde