Lake Austin inspireert tot reis door de kosmos

Het boek kwam al in januari uit. En nu pas een bespreking. Maar dat geeft niet, want de essays in Lake Views van de Amerikaanse deeltjesfysicus en Nobelprijswinnaar Steven Weinberg zijn vaak al tien jaar oud. En dat geeft ook niks. Want de vragen en kwesties waar Steven Weinberg over denkt zijn nog wel een paar eeuwen relevant.

Zoals de vraag: kan de wetenschap alles verklaren? Wat dan ook? Weinberg boog zich erover in een lezing op Amherst College, die begin 2001 werd gepubliceerd in The New York Review of Books en vervolgens in The Best American Science Writing 2002 terechtkwam. De vraag brengt hem op andere kwesties, zoals het verschil tussen een beschrijving en een verklaring en zoals de betekenis van sleutelbegrippen uit de wetenschap als ‘afleiding’, ‘principe’ en ‘fundamenteel’.

Weinberg analyseert ze haarfijn in stijlvol proza dat, zoals The New York Times schreef ‘verhelderend is, en soms ook bijtend’. Scherp is misschien een beter woord. Weinberg is de tegenpool van de vlotte wetenschapper die met grote woorden, oppervlakkige anekdotes en gemakkelijke verwijzingen naar Einstein en God (God’s particle, God’s formula) wel eventjes zal uitleggen hoe de kosmos in elkaar steekt of hoe het menselijk bewustzijn werkt. Hij is niet alleen een van de meest vooraanstaande deeltjesfysici ter wereld met een diep inzicht in de moderne natuurkunde, hij kent zijn filosofen, weet veel van wetenschapsgeschiedenis, houdt van poëzie en literatuur en laat ruimte voor twijfel.

In het essay Four Golden Lessons geeft Weinberg jonge wetenschappers vier lessen mee. Spring in het diepe, is de eerste. Niemand weet alles, en dat hoef jij dus ook niet. Beter is het om al onderzoekend de kennis te vergaren die je op dat moment nodig hebt.

Zoek ruw water op, is de volgende. De onderzoeksgebieden, bedoelt Weinberg, die rommelig zijn en chaotisch schijnen, want juist daar vind je de interessante vragen.

De moeilijkste les is niet bang te zijn om tijd te verliezen, denkt hij. In het echte onderzoek zijn problemen nu eenmaal niet afgebakend of aangemerkt. Een probleem vinden dat relevant is, en dat vooruitgang kan bieden, is daarom één van de moeilijkste dingen die er zijn.

Verdiep je in de geschiedenis van je eigen vak, is Weinbergs laatste les. Dan zie je dat er geen sprake is van vooruitgang langs de lijnen van de simpele modellen die wetenschapsfilosofen als Karl Popper of Thomas Kuhn schetsten.

Wat beginnende onderzoekers en ieder ander die graag nadenkt over wetenschap en de wereld óók moeten doen: essays lezen van Steven Weinberg die in zijn studeerkamer, starend over Lake Austin, van diep in de menselijke geest tot ver in de kosmos reisde.