Het nieuwe CDA schrikt de moderne migrant af

Ooit trok het CDA veel stemmen onder moslims. Maar dat is voorbij. „Het CDA vindt de rechtse PVV-kiezer belangrijker dan de migrant.”

Soms verlangen CDA-moslims terug naar de jaren 80 en 90. „Vroeger ging onze partij veel beter om met moslims”, zegt CDA’er Ali Ünal, van Turkse origine. Hij is fractievoorzitter in de Rotterdamse deelgemeente Delfshaven. „In de tijd van Van Agt en Lubbers telde iedereen volwaardig mee. De laatste jaren, met de komst van Fortuyn, Verdonk en Wilders, is daar verandering in gekomen. Het CDA is te veel op hun lijn gaan zitten.”

Eind vorige eeuw zocht het CDA toenadering tot migranten. De partijtop zag kansen in dat groeiende kiezerspotentieel. Maar de laatste tijd herkennen moslims zich niet meer in de CDA-leiding. „De mensen die het nu voor het zeggen hebben, denken anders dan ik”, vertelt Alaattin Erdal, wethouder in de Rotterdamse deelgemeente Charlois.

Mustafa Amhaouch, de eerste CDA-Kamerkandidaat van Marokkaanse afkomst, sprak het aan dat het CDA van oudsher de band tussen bevolkingsgroepen probeerde te versterken. „De partij wilde opkomen voor alle mensen die hun inspiratie halen uit het geloof, of het nu christenen of moslims zijn”, zegt Amhaouch. „Maar nu heb ik hele grote twijfels of het CDA nog geloofwaardig is.”

Bij migranten is de PvdA het meest geliefd, maar lange tijd deed ook het CDA het niet slecht onder allochtonen. Uit de statistieken blijkt dat de populariteit van het CDA onder migranten sinds 2002 hard is teruggelopen. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart stemde nog maar 2 procent van de Turken en 1 procent van de Marokkanen op het CDA.

„Vooral onder Turken was het CDA vroeger tamelijk populair”, zegt sociaal wetenschapper Anja van Heelsum van de Universiteit van Amsterdam. „In 1994 stemde 37 procent van de Turken op het CDA. Daar is haast niets meer van over. De populariteit is ingeklapt met de rechtse kabinetten van Balkenende. Bij de samenwerking met de LPF is het misgegaan.”

De geringe aandacht voor diversiteit kan ook komen door de onzichtbaarheid van een CDA-organisatie als Kleurrijk, zegt Ibrahim Wijbenga, islamitisch CDA-raadslid in Eindhoven en half Marokkaans, half Fries. „Die club zouden zich juist nu moeten uitspreken, maar je hoort ze nooit. Daar maak ik me zorgen over.”

Behalve naar de PvdA trokken migranten traditioneel naar het CDA omdat zij het nieuwe arbeidsvolk én sterk religieus waren, zegt de Tilburgse hoogleraar multiculturele cohesie Ruben Gowricharn. Maar met het ontstaan van een allochtone middenklasse en een toenemende assimilatie van migranten „die zich Hollandser dan Hollanders voelen” veranderde ook hun partijvoorkeur.

Veel meer allochtonen zouden op het CDA kunnen stemmen, blijkt uit enquêtes. Bij hen klopt het hart eigenlijk rechts, maar ze stemmen links omdat de kritiek van rechts op hun religie hen kwetst. „Het CDA lijkt dat migrantenelectoraat op te geven”, zegt onderzoeker Van Heelsum. De CDA-afhakers stapten vooral naar de PvdA. „Voor migranten is het CDA de afgelopen jaren te vreemdelingonvriendelijk geworden”, denkt Van Heelsum.

Het CDA, een gemengde partij met een linker- en rechterflank, verloor bij de laatste Kamerverkiezingen ook veel stemmen van autochtonen aan de PVV en de VVD. De christen-democraten willen deze rechtse kiezers niet voorgoed kwijtraken. Zij krijgen nu meer aandacht van het CDA. „Het CDA wil de rechtse kiezers terug, maar de vraag is ten koste waarvan”, zegt hoogleraar Gowricharn. De waarden van de islam leken gewaarborgd bij de christen-democraten, maar dat is veranderd. Door de onderhandelingen met de PVV twijfelen moslims of de vrijheid van godsdienst en onderwijs nog wel in veilige handen is bij het CDA. „De partij verliest zo haar identiteit”, zegt Gowricharn. „Dat kan leiden tot een scheuring.” Ook binnen de CDA-Kamerfractie zijn twijfels, maar zolang de onderhandelingen voortduren, spreken Kamerleden zich daarover niet openlijk uit.

Veel Turkse en Marokkaanse CDA’ers vinden dat hun partij zich nu moet richten op beide verwaarloosde groepen: de rechtse én de allochtone kiezers. Zo zou het CDA weer een brede volkspartij kunnen worden. „In plaats van samen te werken met de PVV, zou het CDA zich meer op de PVV-kiezers moeten richten, hun vragen waarom ze op Wilders hebben gestemd”, zegt Mustafa Amhaouch, voorzitter van de CDA-afdeling Peel en Maas in Limburg.

Daarbij hoort een hard veiligheidsbeleid en ook een „streng doch rechtvaardig” migratiebeleid, is een veelgehoorde stelling onder deze moslims. „Het CDA had sterker moeten ageren tegen de wig die Wilders dreef tussen bevolkingsgroepen”, zegt Ibrahim Wijbenga. „Maar het CDA heeft ook te weinig van zich laten horen over criminaliteit en over grootstedelijke problemen. Op het integratiedossier hadden we ons veel meer moeten profileren.”

De Limburger Amhaouch valt hem bij: „Daar is nooit een debat over geweest. We moeten mensen op hun verantwoordelijkheden aanspreken, niet op hun geloof.”

Erkal Üçerler, CDA-raadslid in Breda, is het daarmee eens. „Het CDA moet veel meer zeggen: we zijn niet tegen de islam, maar we moeten wel hard optreden tegen excessen, zónder te stigmatiseren. Alleen dan raak je gematigde moslims niet kwijt.”

CDA-moslims hebben de hoop nog niet opgegeven. „Het CDA is de moslimgemeenschap nog niet definitief kwijt”, meent Erdal. „Ik ben nog niet overtuigd dat dit kabinet er komt”, zegt Amhaouch. „Daarmee beschadigen we onze merknaam. Die staat voor solidariteit, barmhartigheid en naastenliefde. Het CDA weet dat het nu over iets heel fundamenteels gaat, namelijk over onze kernwaarden. Het gaat om de continuïteit van onze vereniging.”