Een gezonde moslim vast, en een zieke niet

De Amsterdamse wijk Slotervaart weerspiegelt de culturele verschillen van het moderne Nederland. Twee keer per week bericht deze krant over het gewone leven in de wijk. Vandaag: vasten en ziekte.

Fatima Malki, nurse-practioner diabeteszorg. Foto Sheila Kamerman

Het is ramadan en dan moeten moslims tussen zonsopgang en zonsondergang vasten. Dat staat in de Koran. Maar zieke moslims moeten juist eten en drinken. Dat staat ook in de Koran. Als je ziek bent en toch vast, staat dat gelijk aan een gezonde moslim die niet vast.

Dat vertelt Fatima Malki (43) haar patiënten. Zij werkt als nurse-practitioner diabeteszorg in het Slotervaartziekenhuis in Amsterdam. Ze zit aan het einde van een doolhof van beige-groene gangen, maar haar patiënten weten haar goed te vinden. Oudere Marokkaanse patiënten vinden het prettig dat zij hun taal spreekt. Voor de Turkse Nederlanders is er een Turkse consulente.

Fatima Malki heeft het druk tijdens de ramadan, want veel oudere Marokkaanse en Turkse Nederlanders hebben diabetes. Van de 1.800 diabetespatiënten in het Slotervaart is de helft van niet-Nederlandse afkomst, de meesten zijn Marokkaans. Dit jaar loopt de ramadan van 11 augustus tot en met 10 september.

Mensen met diabetes moeten regelmatig eten en medicijnen nemen. Maar moslims met diabetes willen toch vasten tijdens de ramadan.

Fatima Malki: „Ik ken veel mensen die het met het bidden niet zo nauw nemen. Maar vasten doen ze consequent wel.”

Ze snapt dat best. Ze vast zelf ook. Het is een lastige tijd. Dertig dagen lang eten en drinken moslims niet tussen zonsopgang en zonsondergang. Ze mogen dan ook geen medicijnen innemen. Fatima mist vooral de koffie. Het is ook een heel mooie periode, vindt ze. De ramadan is een maand van bezinning, een maand waarin families vaker bij elkaar komen. Het is een maand van saamhorigheid. „De sociale druk om mee te doen is groot.”

Fatima Malki moet haar patiënten een medisch, maar ook religieus verantwoord advies geven. Tegen mensen met type I diabetes zegt ze resoluut: nee, niet vasten. Zij kunnen na een zware hypo (de suikerwaarden in het bloed zijn te laag) in coma raken. Voor mensen met type II diabetes die al last hebben van hun ogen of nieren, bij wie een teen geamputeerd is of die al een keer een hartinfarct hebben gehad, kan vasten ook ernstige gevolgen hebben. Meestal, zegt Fatima Malki, weet ze hen te overtuigen. „Maar er zijn eigenwijze moslims. Die doen het soms toch.”

Fatima Malki heeft samen met dr. Meesters van de afdeling interne geneeskunde 25 Amsterdamse imams uitgelegd hoe gevaarlijk het vasten is voor deze mensen. De imams hebben dat in de preek verteld. „Ze waren heel welwillend”, zegt Fatima Malki. „Het heeft wel geholpen.”

Patiënten met type II diabetes die geen complicaties hebben, kunnen soms wel vasten. Als ze goed opletten. Fatima Malki past hun schema voor medicijnen aan. Na een paar dagen vasten moet de patiënt de suikerwaarden met haar bespreken en kijkt ze of hij kan doorgaan. En na de ramadan komen ze nog een keer terug. Die afspraak plant Fatima Malki ruim na het Suikerfeest waarmee het einde van de ramadan wordt gevierd. „Dan zijn ze in een feestroes, dan komen ze toch niet.”