De jonge Najdorf

In de inleiding van zijn boek Young Najdorf, dat dit jaar verscheen, schrijft de Poolse schaakhistoricus Tomasz Lissowski over een manuscript van zijn landgenoot Dawid Daniuszewski. Het bevatte duizenden partijen die in de vorige eeuw in Polen zijn gespeeld. Het manuscript kwam later in handen van de schaakverzamelaar Lothar Schmid, maar helaas werd het uit zijn auto gestolen en is het nooit meer opgedoken. Als we Schmid mogen geloven, wat zijn collega-verzamelaars lang niet altijd doen.

Het verlies van dat manuscript is maar een van de moeilijkheden die Lissowski ondervond bij de reconstructie van de eerste 29 jaar van het leven van Miguel Najdorf, die in 1910 als Moisje Mendel (of ook wel op zijn Pools Mieczyslaw) Najdorf in Warschau werd geboren.

Veel Poolse archieven zijn in de Tweede Wereldoorlog vernietigd. De familie van Najdorf werd door de Duitsers vermoord. En als Miguel later over zijn Poolse tijd vertelde of schreef, was het vaak onnauwkeurig en soms steunend op gefantaseerde herinneringen.

Toch heeft Lissowski uit allerlei bronnen veel gegevens en partijen bijeen kunnen brengen. We hebben vaak het idee dat Najdorf pas na 1939 in Argentinië de grote Najdorf is geworden, maar zeker na de Olympiade in Warschau in 1935 was het al duidelijk dat hij een van de sterkste spelers van Europa was.

In 1936 speelde hij in de Olympiade in München. Later schreef hij dat de president van de Poolse schaakbond Bronislaw Pilsudski, een broer van de beroemde vader des vaderlands maarschalk Jozef Pilsudski, hem had gevraagd of hij Pool was of Jood. Pilsudski zei hem dat hij als Pool naar München moest gaan om daar voor Polen te strijden.

Polen werd tweede, achter Hongarije, en Najdorf won de gouden medaille aan het tweede bord.

Hij schreef later: „Bij die gelegenheid moesten de Duitsers het Poolse volkslied spelen en een van hun officials riep: ‘Moisje Mendel Najdorf, gouden medaille, eerste prijs.’ Hij werd me overhandigd door Hans Frank; drie jaar later zou die Gouverneur van Polen zijn en verantwoordelijk voor de uitroeiing van mijn hele familie.”

Het lijkt een voorbeeld van de scheppende kracht van het geheugen. In het Duitse toernooiboek over München 1936 worden verschillende nazikopstukken genoemd die op die slotceremonie aanwezig waren, maar niet Hans Frank. De schrijvers zullen hem zeker niet over het hoofd hebben gezien. Hij was er dus niet, en kon ook geen medaille aan Najdorf geven.

Tijdens de Olympiade van 1939 in Buenos Aires viel Duitsland Polen binnen. Najdorf zei later tegen een journalist: „Net toen we begonnen waren met de match tegen het Nederlandse team, kwam de Poolse ambassadeur de toernooizaal binnen en hij verklaarde dat Duitse troepen Warschau hadden veroverd. Ik kreeg letterlijk een beroerte. Mijn stelling was duidelijk gewonnen, maar ik kon alleen aan mijn familie denken. Ik maakte een blunder die een stuk verloor tegen Cortlever.”

Niet helemaal waar. Najdorf stond in die partij niet duidelijk gewonnen en hij gaf ook geen stuk weg.

Najdorf ging niet terug naar Europa. Met een klein kapitaaltje van 320 dollar begon hij in Argentinië, een land waarvan hij de taal niet sprak, een nieuw leven waarin hij grote welstand en roem bereikte.

Najdorf - Gliksberg, Lodz 1929

1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 dxe4 4. Pxe4 Pd7 5. Pf3 Le7 6. Ld3 Pgf6 7. 0-0 b6 8. Pe5 Dit is de versie van Najdorf. Volgens Lissowski speelde wit hier 8. Pfg5, maar dat geloof ik niet. 8...Lb7 9. Pxf6+ gxf6 Met het paard op g5, in de versie van Lissowski, zou wit meteen kunnen winnen met 10. Pxe6. 10. Pxf7 Kxf7 11. Dh5+ Kg8 12. Dg4+ Kf7 13. Dh5+ Kg8 Najdorf wilde niet 14. Lh6 spelen wegens 14...Lf8, wat overigens na 15. Lc4 heel goed voor wit zou zijn. 14. Te1 Pf8

15. Txe6 Een prachtige voortzetting van de aanval. 15...Pxe6 16. Lc4 Dd6 17. Lh6 Lf8 Na 17...Tf8 is 18. Te1 Lc8 19. Te3 goed voor wit, maar een betere verdediging was 17...Td8, waarna ik niets beters dan eeuwig schaak voor wit zie. 18. Te1 Lc8 19. De8 Nu is zwart verloren. 19...Ld7 20. Txe6 Txe8 21. Txe8+ Le6 22. Lxe6+ Dxe6 23. Txf8 mat.

De volgende partij is de beroemdste uit Najdorfs jonge jaren, onder meer doordat hij in 1935 door Tartakower ‘de Poolse Onsterfelijke’ werd genoemd. Najdorf offert vier stukken voor de mataanval.

Glücksberg - Najdorf, Warschau 1929 of 1930

1. d4 f5 2. c4 Pf6 3. Pc3 e6 4. Pf3 d5 5. e3 c6 6. Ld3 Ld6 7. 0-0 0-0 8. Pe2 Pbd7 9. Pg5 Lxh2+ 10. Kh1 Pg4 11. f4 De8 12. g3 Dh5 13. Kg2 Lg1 14. Pxg1 Dh2+ 15. Kf3 e5 16. dxe5

16...Pdxe5+ 17. fxe5 Pxe5+ 18. Kf4 Pg6+ 19. Kf3 f4 20. exf4 Lg4+ 21. Kxg4 Pe5+ 22. fxe5 mat.

Schaakopgave

Oplossing: 1...Lxg2+ (dat zag zwart niet) 2. Kxg2 (of 2. Kg1 Dg4) 2...h3+ 3. Kg1 Df3 4. Dc6 Te4 en wit gaat mat.