'Architect heeft het gedaan!'

Is het de ‘schuld’ van de architect als een stadwijk geplaagd wordt door onveiligheid en criminaliteit? Het ministerie van Justitie besteedt het nieuwste nummer van zijn tijdschrift Justitiële Verkenningenaan de relatie tussen architectuur, stadsontwerp en veiligheid.

Het nummer bevat artikelen over onder andere de relatie tussen architectuur en de rellen in de Franse buitenwijken, over het leven in de tbs-kliniek van Almere en over Amsterdam-Noord waar het aloude sociaaldemocratische beschavingsoffensief volgens politicoloog Merijn Oudenampsen plaats heeft gemaakt voor een marketingoffensief om een nieuwe middenklasse te importeren.

In zijn essay ‘De architect heeft het gedaan!’, over de vraag of de rellen in de Franse buitenwijken te wijten zijn aan de troosteloze omgeving, relativeert Wouter Vanstiphout de invloed van de ontwerper. „Ontwerpers en bestuurders kunnen een structuur neerleggen”, schrijft Vanstiphout, architectuurhistoricus bij het bureau Crimson en hoogleraar ontwerp en politiek aan de TU Delft, „maar na enkele generaties zal die per definitie totaal anders zijn gebruikt en bewoond, door mensen van wie zij het bestaan niet konden vermoeden.”

Voor de plannenmakers is dat wellicht een teleurstelling, maar steden ontwikkelen zich nu eenmaal autonoom en onvoorspelbaar – en dat is maar goed ook, vindt hij. We moeten oppassen ze in het gareel te dwingen door sloop en herstructurering. „Daarmee verdwijnen ook de geïmproviseerde invullingen en gebruiken en worden de prille sociale en economische netwerken uit elkaar gerukt.” Of de architect het nu wel of niet heeft gedaan, „een nieuw universeel concept zal de oplossing niet zal bieden”.