Thriller over pogroms in Istanbul

Petros Markaris: Het kindermeisje. Vertaald door Noortje Pelgrim. A W Bruna, 217 blz. € 19,95****

De Griekse schrijver Petros Markaris is gevierd om zijn thrillers, scenario’s en Goethe-vertalingen en woont net als zijn hoofdpersoon commissaris Kostas Charitos in Athene. Markaris groeide echter op in Istanbul en Het kindermeisje, zijn vijfde thriller over de commissaris, speelt in de Turkse miljoenenstad waar een kleine Griekse minderheid in woede en verdriet terugdenkt aan de anti-Griekse pogroms van 1955. Lang vóór die tijd werd Markaris er te midden van deze gemeenschap grootgebracht, naar hij beweert door een kindermeisje dat Maria Chambena heette. Aan haar draagt hij Het kindermeisje liefdevol op, alvorens haar in deze ongebruikelijk leerzame thriller onbekommerd een fictieve seriemoord in de schoenen te schuiven.

Commissaris Charitos is met zijn explosieve vrouw Adriani op vakantie in Istanbul als hij hoort van de verdwijning van ene Maria Chambena. De stokoude Pontisch-Griekse vrouw is met onbestemde plannen van Griekenland naar Istanbul vertrokken onder achterlating van haar gehate en nu dode broer. Ze is aangetroffen naast een tiropita-taartje gegarneerd met landbouwgif. Een beproefd Grieks recept, blijkt in de loop van het verhaal, vooral geserveerd door plattelandsvrouwen die voor hun dood nog even willen afrekenen. Maria Chambena is 1955 niet vergeten en dat zal Istanbul weten.

Charitos en de lezer leren zodoende snel details over de ‘septemvriana’, de nietsontziende geweldsexplosies die in september 1955 door het Turkse leger in Istanbul werd georkestreerd. Tijdens deze pogroms vernietigde een Turkse menigte de bezittingen en soms de levens van ca. honderdduizend Griekse christenen, die de stad daarna massaal verlieten. Sindsdien is hun aantal geslonken tot enkele duizenden en is de schande door de Turken en het buitenland gemakshalve vergeten. Het is knap hoe Markaris politieke observaties met een moordverhaal weet te vervlechten zonder te schoolmeesteren; Het kindermeisje is een mooi geschreven en vertaalde thriller waarin Markaris zonder ongenuanceerd partij te kiezen afrekent met 1955.

Robert Gooijer