Rechtsstaat Frankrijk

Zigeuners, of Roma zoals de meesten zichzelf noemen, hebben buiten hun eigen kring vaak niet veel vrienden. Nomadische mensen worden in een sedentaire maatschappij al snel als een bedreiging ervaren. Zigeuners op hun beurt hebben ook moeite een brug te slaan naar deze burgerlijke samenleving, trouw als ze willen blijven aan hun afwijkende leefpatroon. Die tegenstelling zorgt voor spanningen.

In Frankrijk is president Sarkozy er nu toe overgegaan om zigeunerkampen door de oproerpolitie te laten ontruimen en de bewoners over de grens te zetten. Formeel worden deze zigeuners vrijwillig uitgezet. Ze krijgen immers een vertrekpremie mee. Feitelijk is er geen sprake van keuzevrijheid.

De Franse regering heeft deze constructie verzonnen om in lijn te blijven met Europese verdragen. Binnen de EU is er immers vrij verkeer van mensen en goederen. De Commissie in Brussel heeft daarom aangekondigd het beleid „zeer nauwlettend” te volgen. Hetzelfde zal op enig moment ook gebeuren door het Europese Hof in Straatsburg dat eens zal moeten oordelen over de oorbaarheid van dit beleid. Want het heeft er alle schijn van dat de zigeuners als groep, en dus zonder onderscheid des persoons, worden uitgezet. Dat zou in strijd zijn met het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), waaraan Frankrijk als lidstaat van de Raad van Europa ook gebonden is.

Dat Frankrijk dat risico neemt, is al opmerkelijk genoeg. Maar nog verontrustender is het dat dit beleid onderdeel is van een veel bredere koerswending die niet alleen zigeuners treft. Na rellen medio juli in Grenoble heeft de regering harde maatregelen aangekondigd Soms zijn die generiek, zoals het idee om ouders met gevangenisstraf te laten boeten voor het recidivegedrag van hun kinderen.

Maar soms zijn ze ook specifiek. Zo verliezen criminelen van buitenlandse afkomst die het hebben gemunt op het leven van politieagenten of andere gezagsdragers, het staatsburgerschap. Die sanctie treft ook mensen die zich schuldig maken aan slavernij en besnijdenis. En jonge delinquenten, die zelf wel maar wier ouders niet in Frankrijk zijn geboren, worden op hun 18de niet meer automatisch Fransman.

Aan de orde is dus niet alleen de vraag of Roma mogen worden teruggestuurd naar Roemenië, dat wel geld van de EU krijgt om sociaal beleid voor zigeuners te voeren maar daarmee weinig nuttigs doet. Aan de orde is of Frankrijk zich nog wil houden aan de rechtstatelijke normen die in Europa gelden en behelzen dat iedereen gelijk is voor de wet.

Nog omineuzer is het dat Frankrijk niet alleen staat. Ook in Italië wordt meer en meer de hand gelicht met verdragen. In Hongarije bepleit de ultrapatriottische Jobbik, die geen regeringsmacht heeft maar met 17 procent wel bijna de tweede partij in het land is, een speciale zigeunerpolitie.

Deze trend moet worden gestopt. President Sarkozy is dat, als leider van een republiek die ‘vrijheid, gelijkheid, broederschap’ in haar vaandel voert en een van de grondleggers van het democratische Europa is, aan zijn stand verplicht.