In Haïti ligt de politiek ook in puin

Nu Haïti wordt herbouwd met miljarden aan hulpgeld dingen vele politieke partijen naar de macht.

De verkiezingscampagnes zijn chaotisch begonnen.

De jonge mannen beginnen hard te lachen. Alsof iemand een goede grap heeft verteld. De vraag was of een nieuwe regering Haïti weer op orde kan krijgen na de verwoestende aardbeving in januari van dit jaar. Een nieuwe president, andere ministers, het is allemaal één pot nat”, zegt Jean François, een 24-jarige informaticus. „Die zitten er voor hun eigen bankrekeningen en niet voor ons.” In de brandende zon, naast stoffige puinbergen op straat, knikken zijn vrienden. Het bestuur is altijd corrupt geweest, het land chaotisch, waarom zou dat veranderen?

Ook de aftrap van de verkiezingscampagne was rommelig. De zogeheten Voorlopige Verkiezingscommissie zou eigenlijk dinsdag de definitieve lijst met presidentskandidaten bekendmaken. Nu heeft de commissie dit uitgesteld tot vandaag om meer tijd te hebben een aantal inschrijvingen te beoordelen. Rapper Wyclef Jean, tegen wiens kandidatuur acht klachten zijn ingediend, zegt ondertussen te zijn ondergedoken in Haïti na doodsbedreigingen.

De verkiezingen van eind november markeren het einde van het tijdperk van René Préval (1943). De Haïtiaanse president, die tussen 1996 en 2001 al een ambtstermijn heeft uitgediend, is sinds 2006 aan de macht. Hoewel hij destijds na de vorming van een brede coalitie nog veel steun onder de bevolking genoot, is de hoofdstad Port-au-Prince nu besmeurd met teksten die het vertrek van Préval eisen.

De president is nu het mikpunt van volkswoede en opgekropte frustratie. Acht maanden na de ramp die volgens officiële cijfers ruim 220.000 levens kostte, is Port-au-Prince nog letterlijk één grote puinhoop. De wederopbouwcommissie IHRC, geleid door onder meer VN-gezant Bill Clinton, presenteerde dinsdag een plan van 6 miljard dollar (4,7 miljard euro) om onder meer duizenden banen in de landbouw te creëren.

Maar ondanks de – grotendeels voorlopig alleen nog maar toegezegde – internationale hulp, zien de inwoners weinig verbetering in hun ellendige situatie. „De mensen hebben het vertrouwen in Préval verloren door zijn zwakke optreden tijdens deze catastrofe”, zegt Claude Gilles, commentator van de Haïtiaanse krant Le Nouvelliste.

„De regering wordt op dit moment door niemand gecontroleerd”, zegt Gilles. De termijn van de parlementariërs in het Lagerhuis liep in mei af. Verkiezingen voor de volksvertegenwoordiging zijn door de ramp uitgesteld tot november dit jaar. Ondertussen functioneert ook de Senaat niet door gebrek aan leden.

Haïti (ruim 9 miljoen inwoners) kent tientallen kleine partijtjes, die allemaal hun eigen presidentskandidaat hebben. Vandaar dat zich meer dan dertig kandidaten hebben ingeschreven bij de verkiezingscommissie. „Sommige kandidaten zijn serieus, andere vinden het mooi staan op hun cv en weer andere hopen zo wellicht later een ministerspost te kunnen opeisen”, verklaart Gilles.

In Haïti kunnen de politieke partijen grofweg in drie groepen worden ingedeeld. Ten eerste zijn er de populistische partijen, die inspelen op frustraties van de arme bevolking. Dan zijn er partijen voor de belangen van de zakenelite die de economie domineert. De derde groep bestaat uit intellectualistische partijen, die ideologische politiek bedrijven.

Maar die laatste groep is klein, zegt Newton Saint-Juste, een advocaat die is gespecialiseerd in electoraal recht. „Je hebt hier geen ideologische tradities zoals in Europa. De partijen staan voor hun nichebelangen. Ze kijken niet naar het landsbelang.”

Haïti heeft een echt nationale regering nodig, vindt Saint-Juste. Een regering waarin de belangrijkste partijen zijn vertegenwoordigd. Met een besluitvaardige president aan het hoofd die niet bang is de internationale gemeenschap erbij te betrekken.

Hoewel veel Haïtianen het vertrek van Préval verwelkomen, blijft er discussie over de vraag of de verkiezingen niet te vroeg komen. Het landsbestuur is nog altijd chaotisch. En verkiezingen in Haïti gaan doorgaans gepaard met fraude. „En met geweld”, zegt de advocaat. „Er is veel boosheid. Dat kan ontploffen. De Verenigde Naties kunnen straks geen veiligheid garanderen, daarvoor zijn er te weinig manschappen.”

Als advocaat gespecialiseerd in verkiezingsrecht heeft Saint-Juste de laatste weken namens een aantal cliënten de kandidatuur van rapper Wyclef Jean aangevochten. Het is positief dat Jean de belangstelling voor de verkiezingen vergroot, zegt Saint-Juste. Vooral bij jonge Haïtianen die zich meestal amper interesseren voor politiek. „Maar Wyclef doet denken aan oud-president Jean-Bertrand Aristide, een priester zonder politieke en bestuurlijke ervaring. Die was ook populair, maar hij heeft er een zooitje van gemaakt.”

Op straat, bij het groepje jonge mannen, bestaan eveneens twijfels over de rapper. Ja, zegt softwaretechnicus Jean François, Wyclef is heel populair. François houdt ook van zijn muziek. En het lijkt een voordeel dat de muzikant al rijk is. Dan is de kans misschien kleiner dat hij zich zal vergrijpen aan de staatskas.

Maar of Wyclef Jean ook een capabele president zal zijn? François zegt: „Hij is opgegroeid in de VS, heeft zich nooit met het openbaar bestuur van dit land beziggehouden. En heb je zijn gebrekkig Creools of Frans wel eens gehoord? Dat wordt wat als hij ons moet toespreken.” Opnieuw barsten ze in lachen uit.