Frankrijk stuurt zijn Roma weg

Roma zijn bang om uitgezet te worden. Daarom slaan ze nu hun kampen op onopvallende plaatsen op.

De VN noemen Frankrijk ‘toenemend racistisch’.

(FILES) A picture taken on August 28, 2007 in Venissieux, eastern France shows people belonging to the Roma community being evacuated by gendarmes. France will on August 19, 2010 begin expelling around 700 Roma rounded up as part of a summer clampdown on members of the minority living illegally in the country, officials said. AFP PHOTO JEFF PACHOUD AFP

De regen van de afgelopen dagen heeft van hun terrein een modderpoel gemaakt, waar alleen de allerkleinsten de lol van inzien. De geur van gepofte kastanjes roept een vals gevoel van huiselijkheid op. Er is geen water. Geen elektriciteit. Geen sanitair. In de struiken hangt wat was te drogen.

Dit is al drie maanden hun dorp. Tentjes, geschonken door een lokale katholieke liefdadigheidsgroep. Langs de ene kant voor wind en regen beschut door een muur, waar iedere zeven minuten de metro richting Lille voorbij dendert, aan de andere kant aan het oog onttrokken door bosjes. Twintig tentjes voor veertig volwassenen en veertig kinderen.

Eerst woonden ze 150 meter verderop. Tot de bulldozers en de trucks het kamp kwamen platwalsen: geknutselde barakken en oude caravans, te gammel om te rijden. De Roma moesten na twee jaar plaats maken voor een parkeerterrein van Lille OSC, een voetbalclub uit de Franse eerste klasse. ‘LOSC 1 – Roms 0’, kopte de lokale krant La Voix du Nord, die in een commentaar de harde aanpak van de kampbewoners veroordeelde.

Nee, van de politie hebben ze sinds de verhuizing veel minder last, vertellen de bewoners in erg gebrekkig Frans. Af en toe komen er zelfs buurtbewoners langs met appels of melk voor de kleintjes. Ze voelen zich hier relatief veilig. Veiliger dan in Roemenië, en dat is de belangrijkste reden dat ze niet terug willen naar hun land. Het kamp verlaten ze zelden, uit vrees op te vallen.

„Dit is een soort niemandsland tussen Mons en Baroeul en Villeneuve d’Ascq, daarom hebben deze mensen hier weinig last van de politie”, vertelt Bruno Mattei. Hij is een gepensioneerde hoogleraar filosofie die zich namens de Liga voor de Rechten van de Mens het lot van de Roma in het Franse departement Nord aantrekt. „Het nadeel: bijna geen mens kijkt naar hen om.”

Andere Roma in de buurt van Lille, de Noord-Franse metropool met 1,2 miljoen inwoners, hebben minder geluk gehad. De afgelopen dagen werden illegale kampen in Lomme, Lesquin en Saint-André-lez-Lille ontruimd door de politie. President Nicolas Sarkozy, die de kampen een broedplaats voor criminaliteit en vrouwenhandel noemde, gelastte de hardere aanpak nadat woonwagenkampbewoners in de Loirestreek een politiekantoor hadden aangevallen.

Frankrijk is daarmee het enige Europese land dat op een dergelijke schaal Roma uitzet. Ter vergelijking: Denemarken deporteerde in juli ook Roma, maar dat waren er ‘slechts’ 23.

Sarkozy verordonneerde dat de naar schatting driehonderd illegale kampen in Frankrijk ontruimd moeten worden, en dat illegale Roemenen en Bulgaren het land worden uitgezet. Als EU-burgers mogen ze wel zonder visa naar Frankrijk komen, maar wie na drie maanden geen werk- of verblijfsvergunning heeft bemachtigd, kan het land worden uitgezet. Vandaag worden een kleine honderd van hen op een speciale vlucht naar Boekarest gezet, net als gisteren. Ze krijgen 300 euro per volwassene, en 100 euro per kind.

Mattei schat het aantal Roma in Lille in op 1.000 tot 1.200. Volgens hem ontbreekt de politieke wil om voor humane oplossingen te zorgen. Hij ziet vooral onverschilligheid, bij de politici en bij de bevolking.

Zolang de Roma zich gedeisd houden en niet op al te zichtbare plekken hun kampen opslaan, worden ze met rust gelaten. Maar als de politie eenmaal is langs geweest, moeten ze snel op zoek naar een nieuwe plek.

De betrokken burgemeesters in de regio zijn met vakantie. De politiechefs weigeren commentaar. Een woordvoerder van de prefectuur van het departement zegt dat zij alleen maar de wet toepassen: Roemenen en Bulgaren die drie maanden zonder visa in het land verblijven en in die tijd geen werk- of verblijfsvergunning hebben kunnen bemachtigen, moeten weer weg.

Sinds een speciale ministerraad eind juli waarin de harde aanpak werd vastgelegd, is de situatie drastisch verslechterd. De Liga bereidt acties voor. Bruno Mattei stelt tevreden vast dat zelfs leden van Sarkozy’s UMP erg kritisch zijn tegenover de uitzettingen. „Ongeloofwaardig en inhumaan”, zei voormalig minister François Goulard woensdag in Le Monde. Een commissie van de VN kapittelde Frankrijk wegens „toenemend racisme”, de Europese Commissie zegt er nauwlettend op toe te zien dat de uitzettingen volgens de Europese regels gebeuren.

Lille Métropole Communauté Urbaine (LMCU), een samenwerkingverband van 86 gemeenten, kondigde twee jaar geleden bij monde van de socialistische burgemeester van Rijsel, Martine Aubry, aan dat er zogenaamde villages d’insertions komen, kleine gemeenschappen waar de Roma kunnen integreren. Zo zou LMCU 200 Roma kunnen opvangen. Maar tot nu zijn er nog maar vier dorpen gebouwd, goed voor vijftien bungalows, waar alles bijeen zo’n honderd mensen wonen. „We zijn nog in de experimenteerfase, het project zal zeker worden uitgebreid”, zegt Malik Ifri, bij LMCU verantwoordelijk voor de ‘gens du voyage’.

„Ach, Aubry glimt van de mooie intenties, maar ondertussen gebeurt er bijna niets”, schampert Matei. „Als iedere gemeente twintig mensen zou opvangen, is het probleem opgelost. Maar ze zijn bang voor een zogenaamde invasie van Roma, als degenen die hier al zijn het te goed zouden krijgen.”

„Het klopt wel dat sommige burgemeesters liever de andere kant opkijken”, zegt Pierre Wartel. Hij is de voorzitter van het Syndicat Mixte pour les Gens du Voyage, de dienst van de LMCU die instaat voor de aanleg en het beheer van terrains d’acceuils voor woonwagenkampbewoners. Wettelijk zijn gemeenten met meer dan 5.000 inwoners verplicht zo’n terrein aan te leggen, maar slechts 42 procent is in orde. Volgens Wartel zijn er in de metropool Lille zeker achthonderd plaatsen te kort, alleen al voor de geregistreerde woonwagenkampbewoners. „En daar komt het probleem van de Roma nog eens bovenop.”

De familie Niglo („Manouches, geen Roma!”) schat het tekort op zeker drieduizend plaatsen. Maandenlang trokken ze rond, tot ze eindelijk een plaatsje vonden op het terrein in Comines, vlakbij de Belgische grens. Ze komen aan de kost met schroothandel, daarvan betalen ze de 200 euro huur per caravan op het terrein, plus de kosten voor water en elektriciteit. „Hier is het goed, de gemeente werkt mee, maar op andere plaatsen is het niet te harden, zelfs niet op de officiële terreinen”, zegt vader Popyl (55). Of gemeenten komen hun beloftes niet na, zoals in Bordeaux, waar ‘gens du voyage’ volgens zoon Aviano (22) terecht de snelweg blokkeerden toen ze geen toegang kregen tot het hun beloofde terrein. Op ‘gemengde’ kampen, legaal of illegaal, staat de familie Niglo liever niet. „Waar Roma staan, komt de politie en moet je zo weer weg.”

Daar weten ze in Villeneuve d’Ascq over mee te spreken. Op een braakliggend terrein achter de universitaire faculteit Architectuur wacht een tiental Roma bang op de volgende komst van de politie. In de modder zijn nog verse sporen te zien van autobanden. „De anderen zijn gisteren vertrokken”, zegt een zwangere vrouw. Zij bleven achter. Hun caravans, in een halve cirkel opgesteld rond een donkere plas vuil regenwater, zijn alleen nog goed genoeg om in te overleven, niet om mee te vluchten.