Oude daaaag!

In 2011 gaan de inkomsten van tienduizenden gepensioneerden omlaag.

Dat is voor het eerst. En de ingreep heeft ook gevolgen voor mensen die nog werken.

Minister Donner (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, CDA) nam gisteren een zeldzaam besluit. Hij dwingt enkele pensioenfondsen om de pensioenuitkeringen die ex-werknemers ontvangen, volgend jaar te verlagen.

Hoewel de minister eigenlijk niet over de aanvullende pensioenen gaat, die voor (ex-)werknemers bovenop hun AOW komen, maakte hij toch gebruik van zijn wettelijke bevoegdheid om in te grijpen.

Als hij dat nu niet doet, komen de pensioenen voor werknemers die nog (lang) geen 65 zijn in gevaar, denkt de minister.

1 Waarom neemt Donner dit besluit?

Omdat de pensioenfondsen waar het hier om gaat, geld tekortkomen. Ze dreigen hun verplichtingen, het uitkeren van pensioenen, onvoldoende te kunnen nakomen.

Het gaat om veertien van de zeshonderd pensioenfondsen die er in Nederland zijn. Naar schatting om 150.000 à 175.000 ex-werknemers die naast hun AOW een aanvullend pensioen ontvangen.

Pensioenfondsen die geld tekortkomen, hebben een paar mogelijkheden. A) Ze kunnen hopen op betere tijden. B) Ze kunnen de premies verhogen die werknemers en werkgevers betalen. C) Ze kunnen de pensioenen niet laten mee groeien met de inflatie. D) Ze kunnen de toekomstige aanspraken van hun werknemers bevriezen, waardoor zij minder pensioen opbouwen.

Al dat soort maatregelen zijn aan de orde geweest, maar helpen de noodlijdende fondsen niet afdoende of zijn ongewenst. Als uiterste middel geldt de verlaging van de pensioenen. Dat is de maatregel die volgend jaar bij (vermoedelijk) veertien pensioenfondsen wordt doorgevoerd.

2 Wie zijn de gedupeerden, en hoe gedupeerd zijn zij eigenlijk?

Het is aan de pensioenfondsen om aan hun gepensioneerden het slechte nieuws te vertellen, nog voor het einde van dit jaar. Welke fondsen dat zijn mag niet bekend worden gemaakt en zal pas de komende maanden echt duidelijk worden. Zo zit de wet nu eenmaal in elkaar, al vinden diverse Kamerleden dat Donner daarover zelf duidelijkheid moet verschaffen.

Apothekers en notarissen behoren vermoedelijk tot de beroepsgroepen die gekort worden. Dat hun pensioenfondsen er niet goed voor stonden, was bekend. Dit geldt ook voor voedingsbedrijf Nutreco. Maar het is gissen. Pensioenvoorzieningen kunnen per fonds behoorlijk verschillen. Dat geldt dus ook voor de gevolgen van ingrepen voor gepensioneerden of werknemers.

3 Gebeurt dat vaker, dat korten?

Nee, dat is op deze schaal nog nooit gebeurd. Het zegt iets over de ernst van de situatie, die veel te maken heeft met de financiële en economische crisis van de laatste jaren. Het korten op pensioenen kwam alleen incidenteel voor bij kleinere pensioenfondsen, als gevolg van hun wanbeleid. Die vraag mag nu trouwens ook wel worden gesteld: zijn de pensioenfondsen die er nu slecht voorstaan, niet ook zelf voor een deel van schuldig daaraan? Waarom staan andere fondsen er dan beter voor? Worden alle fondsen wel professioneel genoeg geleid?

Korten komt weliswaar bijna nooit voor, maar wel hebben gepensioneerden de laatste jaren ingeleverd doordat hun pensioenen dikwijls niet aan de inflatie zijn aangepast. Elk procent inflatie betekent dat het aanvullend pensioen een procent minder koopkracht oplevert.

Ook zijn van vrijwel alle werknemers de afgelopen jaren de pensioenaanspraken versoberd. Dat betekent dus lagere toekomstige pensioenen. Werden pensioenen vroeger op het laatstverdiende loon gebaseerd, tegenwoordig is het gemiddelde loon de norm. Dat is meestal lager. En werd vroeger de inflatie in de pensioenopbouw gecompenseerd door het fonds, dat is nu meestal niet meer zo.

Ook zagen werknemers en werkgevers de premies de laatste jaren sterk stijgen om de problemen van pensioenfondsen beheersbaar te maken.

4 Ik werk nog. Moet ik me zorgen maken?

De maatregelen die de minister nu neemt, zijn er ter bescherming van de toekomstige pensioenen van de huidige werknemers en om te voorkomen dat zij nu te hoge premies moeten betalen. Door de pensioenen van de 65-plussers van nu te verlagen, ontstaat er meer zekerheid over de pensioenaanspraken van de 65-plussers van morgen.

Het pensioensysteem is gebouwd op solidariteit, dat blijkt maar weer.

Maar de crisis van de laatste jaren heeft duidelijk gemaakt dat het veelgeprezen Nederlandse pensioenstelsel kwetsbaarder is dan velen dachten. Reken dus maar dat er veranderingen op komst zijn. Bijvoorbeeld doordat pensioenfondsen minder afhankelijk moeten worden gemaakt van ontwikkelingen op de beurs en van de rentestand. De sociale partners (vakbonden, werkgeversorganisaties) die de pensioenfondsen besturen, bereiden zich daar al op voor.

Natuurlijk speelt de vergrijzing ook een rol. Hoe voorspelbaar die ook was, het lijkt er toch op dat de fondsen daar onvoldoende rekening mee hebben gehouden. De dubbele vergrijzing dus: er komen steeds meer 65-plussers die bovendien steeds ouder worden. Misschien moeten de fondsen besluiten dat ook zij de pensioenleeftijd, net als bij de AOW, naar 67 verhogen. In combinatie met verdere flexibilisering, waardoor werknemers nog wel jonger met pensioen kunnen, maar dan met een lagere uitkering als logische consequentie.

5 Wat kan ikzelf doen?Als je werknemer bent: berg niet meteen die brief die je elk jaar van je pensioenfonds krijgt op in de map nog te lezen stukken die je nooit zult lezen. Ook al klinkt pensioen als iets dat een zorg voor veel later is. Ga er eens goed voor zitten en zie: het valt wel mee. Die brieven zijn tegenwoordig al een stuk duidelijker dan ze vroeger waren. Er staat minder pensioenchinees in. Soms kun je op de website van je pensioenfonds nog meer over je persoonlijke situatie vinden. Het is ook in het belang van je partner en je kinderen, mochten die er zijn. Zij komen ook in die brief voor.

De oudedagsvoorziening bestaat voor veel mensen uit drie pijlers: de AOW die de overheid regelt, het aanvullende pensioen van bedrijven of bedrijfstakken én de maatregelen die burgers zelf hebben getroffen. Zoals levens- en andere verzekeringen, koopsomregelingen en: het eigen huis. Als je tenminste niet in een foute hypotheek bent getrapt.

Die derde pijler die iedereen voor zichzelf regelt, zou weleens steeds belangrijker kunnen worden, als de collectieve systemen steeds minder betaalbaar en dus soberder worden.

Vertrouw dus niet blind op je pensioenfonds, ook al is het nog zo’n prettige en tijd besparende gedachte dat ze daar je pensioen vast wel goed voor je hebben geregeld. Dat doen ze vaak, maar niet altijd, zoals blijkt.

Het is ook een persoonlijke afweging: hoeveel van je inkomen wil je inzetten voor een min of meer onbezorgde oude dag? Al heb je die keuze maar deels zelf: deelname aan pensioenfondsen is via cao’s verplicht.

Als je zzp’er of een andersoortige zelfstandige bent en je valt niet onder een collectief georganiseerde regeling: dan, heb je, als het goed is, allang iets geregeld. Zo niet: schiet dan eens op. Niet zo gemakzuchtig zijn.

Met medewerking van Jeroen Wester