Kan een journalist strafbaar zijn door anderen te citeren?

Kan het citeren van kwaadaardige uitingen in een journalistieke context strafbaar zijn? Advocaat Jens van den Brink  geeft op zijn weblog hier achtergronden bij de verdediging van zijn cliënt, weblogger Bert Brussen. Die is verhoord door de politie vanwege het herplaatsen van een doodsbedreiging aan Geert Wilders. Brussen zegt dat hij niets anders deed dan

wilders_tweet

Kan het citeren van kwaadaardige uitingen in een journalistieke context strafbaar zijn? Advocaat Jens van den Brink  geeft op zijn weblog hier achtergronden bij de verdediging van zijn cliënt, weblogger Bert Brussen. Die is verhoord door de politie vanwege het herplaatsen van een doodsbedreiging aan Geert Wilders. Brussen zegt dat hij niets anders deed dan citeren. En volgens Van den Brink mag een journalist alleen ‘onder uitzonderlijke omstandigheden’ daarvoor worden gestraft. Zou daar sprake van zijn?

Het afbeelden van de dreigende tweet, met een eigen kopregel (‘Wilders bedreigen doe je zo’) is volgens Van den Brink een evident voorbeeld  van de ‘vette ironie’ die bij dit type weblogs gebruikelijk is. Advocaat van den Brink zegt dat zijn cliënt  alleen “aandacht besteedde” aan het feit dat dergelijke bedreigingen ‘gewoon’ op Twitter staan. Presentatie, context en mediumtype maken duidelijk dat het om verantwoord publiceren gaat. Ook is de bronvermelding ( ‘Groetjes, Mohamed Ghabri‘) daarvoor voldoende, zegt de advocaat.

Interessant is of het openbaar ministerie dat ook zal vinden. Daarbij weegt mee dat Geert Wilders onder zware beveiliging moet leven, juist vanwege de vele doodsbedreigingen. Er bestaat  een apart politieteam (Bedreigde Politici geheten) dat  is opgericht om zulke uitingen, op internet en elders, steeds goed te onderzoeken. Het zou dus zomaar kunnen dat publicisten bij het ‘aandacht besteden’ aan dergelijke bedreigingen daarom ook èxtra zorgvuldig moeten zijn bij het letterlijk weergeven daarvan. Mede daarom vond deze krant het terecht dat Brussen daarover vragen van de politie moet beantwoorden.  Lees hier het commentaar.

Of Brussen ook vervolgd zal worden is nog lang niet duidelijk. Vorig jaar werd een andere weblogger die in een satirische column Wilders met de dood bedreigde een dag vastgezet. Het Openbaar ministerie zag er toen geen zaak in en seponeerde. Minister Hirsch Ballin (justitie) legde aan de Kamer uit dat ‘gelet op de context’ van die posting (www.ravagedigitaal.org) er geen strafbare bedreiging had plaatsgevonden. In dit antwoord op Kamervragen zei de minister  dat de betreffende hoofdofficier toen is gewezen op het ‘grote belang uiterste zorgvuldigheid te betrachten in zaken waarbij het gaat om het beoordelen van uitingen, opdat mensen die op een artistieke, uitdagende, scherpe manier deelnemen aan het maatschappelijk debat daarin niet  ten onrechte worden gehinderd”. Kortom:

Attentie officieren van justitie: volgende keer  niet meer rauwelijks bloggers arresteren, hun computer in beslag nemen en ze een nachtje in de cel zetten.

Attentie webloggers: bij artistiek, uitdagend en scherp debatteren wordt u door het OM (voortaan) niet meer gehinderd.

Brussen werd dan ook ‘uitgenodigd’ om op het bureau te komen en mocht daarna weer vertrekken. Zijn advocaat mocht bij het verhoor zitten. Daarna barstte onder de makkelijk geïntimideerde bloggers de ketelmuziek toch los, maar dat is weer wat anders.

Aangenomen dat Brussen de doodsbedreiging inderdaad op een verantwoorde manier heeft geciteerd, zijn er voor Van den Brink twee belangrijke arresten van het Europese hof voor de rechten van de mens waarin werd geoordeeld dat de vrijheid om te citeren zeer ruim is. Zo ruim dat ook Brussen er in past.

Hij noemt de zaak van de tv journalist  Jersil tegen Denemarken uit 1994 en de zaak van de radiojournalist Thoma tegen Luxemburg uit 2001. Beide hadden uitzendingen gemaakt waar in provocerende, mogelijk strafbare uitlatingen van anderen werden gereproduceerd. In het Deense geval direct uit een bron, in het Luxemburgse geval door een krant te citeren. Beide journalisten waren in eigen land daarvoor door de rechter echter bestraft omdat de één gelegenheid tot racisme had geboden en de ander lichtvaardig reputaties had beschadigd.

Het Hof in Straatsburg controleert dan of de gewraakte beperking van de persvrijheid ‘in een democratische samenleving noodzakelijk’ is. Daarbij werd over de Deen opgemerkt dat hij een serieus journalistiek programma voor een goed geïnformeerd publiek maakt. De journalist had zijn bedoeling in het programma  duidelijk gemaakt en die was integer. Ook aan de maatschappelijke context van het gewraakte item (rechtsradicale jongeren met racistische opvattingen) was duidelijk gerefereerd. De journalist bood ook duidelijke tegenspraak. Kortom - justitie in Denemarken had onvoldoende reden om de journalist te bestraffen, ook niet met een lage boete.

De radiojournalist zou door onzorgvuldig citeren alle boswachters in Luxemburg van corruptie hebben beschuldigd. Het Hof merkt op  dat Luxemburg zo’n klein land is dat boswachter er geen anoniem beroep is. Hun reputatie is dus gauw beschadigd. Tegelijk leek de journalist de geciteerde beschuldigingen voor eigen rekening te nemen. Anderzijds kun je journalisten ook weer niet makkelijk straffen vanwege hun citaten. Dat ‘would seriously hamper the contribution of the press to discussion of matters of public interest and should not be envisaged unless there are particularly strong reasons for doing so’. Dus alleen als er ‘bijzonder ernstige redenen’ voor zijn.

De Luxemburgse rechter had geoordeeld dat de journalist zich had moeten distantiëren van de inhoud van de beschuldigingen, die hij ook niet had gecontroleerd. Journalisten die dat nalaten handelen te kwader trouw, vond de Luxemburgse rechter. Maar het Hof vindt die eis niet verenigbaar met de rol van de pers als verspreider van informatie, nieuws, opinie en ideeën. “A general requirement for journalists systematically and formally to distance themselves from the content of a quotation that might insult or provoke others or damage their reputation was not reconcilable with the press’s role of providing information on current events, opinions and ideas.”

Samengevat: strafbare of mogelijk lasterlijke citaten mogen door journalisten worden doorgegeven tenzij er ‘dringende redenen’ zijn om die vrijheid te beperken. Daarbij houdt de rechter rekening met de kenmerken van het medium, de getoonde zorgvuldigheid van de journalist en de feitelijke omstandigheden. Citeren, zo blijkt, is tamelijk verantwoordelijk werk. Heeft Brussen zich inderdaad aan de criteria van de rechter gehouden? Bood hij tegenspraak, context, was zijn bedoeling duidelijk, was die integer, diende hij eventueel een algemeen belang? En als er ruimte is voor kritiek op zijn posting, is die dan ernstig genoeg om er een boete of taakstraf voor te geven? Anders gezegd: zou het beschermen van de politicus Wilders zo’n ‘dringende reden’ kunnen zijn waarvoor bloggers inderdaad in hun vrijheid moeten  worden beperkt omdat dat ‘noodzakelijk is in een democratische rechtsstaat’?

Wat denkt u? Past de manier waarop Brussen de doodsbedreiging van Wilders op zijn blog behandelde binnen de criteria van het Europese hof?

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding: geen pseudoniemen, niet alleen voornamen.