De oude dag, van hier tot Tokio

Er zal altijd wel iemand opstaan die roept dat hij het heeft voorspeld, maar voor vrijwel iedereen in de financiële sector moet het als een verrassing komen dat de rentestand zo laag is als nu. Met 2,5 procent bevindt het rendement op Nederlandse tienjaars staatsleningen zich op onbekend terrein.

Dat is fijn voor de staatskas, want de rente over de staatsschuld valt op termijn miljarden euro’s lager uit. Maar het is desastreus voor de pensioenfondsen. Als zij de toekomstige waarde van hun bezittingen verdisconteren met zo’n lage rentevoet dan valt de verwachte opbrengst ineens sterk tegen. Ga maar na: over de afgelopen tien jaar was de rente op tienjaars staatsleningen, die we voor het gemak even als referentiepunt nemen, gemiddeld anderhalf maal zo hoog als nu. Dat scheelt ook een factor anderhalf in de verwachte beleggingsopbrengsten.

Nu hoort bij een lage rentevoet meestal ook een lagere inflatie, dus de reële toekomstige opbrengst zal niet zo’n groot verschil opleveren als de calculatie hierboven. Maar het verschil is onmiskenbaar. En dat speelt de pensioensector parten. De mededeling dat vermoedelijk 14 pensioenfondsen hun uitkeringen per volgend jaar met tussen de 1 en 14 procent zullen moeten korten, heeft er alles mee te maken.

Nu hoeft dat allemaal niet zo te zijn. ABP-beheerder Dick Sluimers heeft laten weten dat het huidige systeem, waarbij de actueel geldende rente als maatstaf wordt genomen voor het berekenen van de dekkingsgraad van pensioenfondsen, te hijgerig is. Hij pleit ervoor in plaats van de dagkoers een vast of gemiddeld rentepercentage te nemen. Dat snijdt hout: als in het huidige systeem de rente met een procentpunt oploopt is veel van de paniek spoorslags verdwenen.

Het is de afgelopen tien jaar zesmaal voorgekomen dat zich zo’n rentestijging voordeed. Soortgelijke forse dalingen waren er natuurlijk ook. Maar alleen al de grote beweeglijkheid van de rentevoeten lijkt een pleidooi voor Sluimers’ aanpak. Het is lastig plannen als je de deelnemers aan je pensioenfonds afwisselend moet melden dat er crisis is, of niets aan de hand.

Het nadeel is dat het te lang hanteren van een te hoge gemiddelde of vaste rente voor nare verrassingen zorgt als de rente structureel laag blijft of zelfs nog verder zakt. Onmogelijk? Kijk naar Japan. Daar piekte de rente op tienjaars staatsleningen in 1990 nog op tegen de 8 procent. De stand vanmorgen, na een glijvlucht van twee decennia: 0,92 procent. In Nederland zou het hele pensioenstelsel bij zo’n lage rente wankelen. En probeer maar eens een Japanner te vinden die dit destijds voor zijn eigen land had voorspeld.

Maarten Schinkel