Waarom blijft een kip maar eieren leggen?

Zodra de temperatuur ook maar een beetje oploopt, beginnen de kippen van Christine Bak uit Gouda eieren te leggen. Op een gegeven moment wel vijf per week. „Voor zover ik weet leggen vogels voornamelijk in het voorjaar eieren, nadat sprake is geweest van enige hofmakerij en paring”, schrijft ze. Maar bij haar drie kippen niets van dat alles: „Geen hofmakerij, geen paring.” Er zit niet eens een haan bij. Hoe kan het dat die kippen dan toch eieren leggen? En eieren blijven leggen?

Het is inderdaad zo dat vogels hun eieren vaak in de lente leggen. Dat heeft te maken met hun biologische klok, vertelt NRC-collega en vogelkenner Kester Freriks. Hij is auteur van de veldgids Vogels kijken, alle driehonderd Nederlandse vogelsoorten.

Die biologische klok reageert op de lichtduur en de stand van de zon. Dus als de dagen wat langer worden, weet de vogel dat ze aan de slag moet.

Het leggen van eieren doen vogels natuurlijk om zich voort te planten. „Als je het ei weghaalt, krijgt de kip een nieuwe impuls om ‘het legsel’ weer aan te vullen”, zegt Freriks. Dat geldt in principe voor alle vogels. Maar bij de ene soort is de biologische klok veel sterker en nauwkeuriger afgesteld. De grutto, weet Freriks, legt bijvoorbeeld maar één keer per jaar een ei. Zodra de stand van de zon ook maar iets is veranderd, is de vogel gevlogen. De kievit daarentegen legt nog enkele weken nieuwe eieren als de eieren geraapt worden.

Maar de lichtduur en zonnestand zijn vaak niet de enige criteria. Veel vogelsoorten leggen pas eieren wanneer ze een partner en een nestje hebben, meestal in de lente.

Kippen leggen sowieso een ei, ook zonder haan in de buurt. Je kan het het best vergelijken met de eisprong bij mensen, zegt Ferry Leenstra, verbonden aan de Livestock Research-afdeling van de Universiteit Wageningen. „De nonnen in het klooster blijven ook ovuleren.”

Gemiddeld legt een wilde- of scharrelkip tien tot twaalf eieren. Daarna wordt ze ‘broeds’: de hormoonhuishouding verandert, het ovuleren stopt en ze gaat de eieren uitbroeden. Zodra ze is uitgebroed, kan ze weer aan haar tweede leg beginnen, vertelt Leenstra. Totdat de dagen echt kort worden in de winter. Ook de kip stopt dan tijdelijk met eieren leggen. Maar in een hok of legbatterij, waar de lichtduur kunstmatig wordt bepaald, kan de kip het hele jaar door leggen. Mits de eieren worden weggehaald dus. Gedomesticeerde kippen zijn natuurlijk ook gefokt op het zo veel en zo lang mogelijk doorleggen van eieren.

Joël Broekaert