'Nieuw Normaal' in democratisch Europa

Nederland, Frankrijk en Zwitserland hebben nooit psychologisch geïnvesteerd in nieuwkomers en de confrontatie met hen over integratie gemeden, vindt John Vinocur.

Welke Franse politicus zei het volgende over de rol van immigranten in de toekomst van zijn land, president Sarkozy of Jean-Marie Le Pen? „Nieuwkomers moeten een ‘zelf aangemeten slachtofferschap’ vermijden.” „Het succes van het integratieproces wordt belemmerd door een oververtegenwoordiging van nieuwkomers in criminaliteit en overlast, door boerka’s, door mannen die weigeren een vrouw een hand te geven.” En: „De straat is ook van mij. Ik wil niet weglopen als ze niet voor me opzij gaan.”

Antwoord: geen van beiden. De uitspraken waren van Lilianne Ploumen, voorzitter van de Nederlandse Partij van de Arbeid, toen ze vorig jaar worstelde om de partij dichter naar verkiezingsthema’s te sturen.

Een tweede vraag: welk land zal op 28 november stemmen over een grondwetswijziging om buitenlandse ingezetenen te kunnen uitzetten die zijn veroordeeld wegens misdrijven uiteenlopend van geweldpleging tot misbruik van sociale voorzieningen?

Antwoord: Zwitserland. Het maakt zich op voor een nationaal referendum met twee keuzen, waartussen het voornaamste verschil is of het verlies van een verblijfsvergunning zal afhangen van de lengte van de straf of de aard van het misdrijf.

Maar vooral Sarkozy heeft een golf van kritiek gekregen wegens zijn pleidooi om mensen die minder dan tien jaar geleden de Franse nationaliteit hebben verkregen, deze weer te ontnemen wegens moord op een politieagent.

Volgens Michel Rocard, voormalig socialistisch premier, rook de maatregel naar nazisme en het Vichy-regime tijdens de bezetting in de Tweede Wereldoorlog. Leden van de VN-commissie tegen rassendiscriminatie in Genève hebben Frankrijk van vreemdelingenhaat beschuldigd. De hoofdredacteur van het extreem-linkse Franse weekblad Marianne erkende dat de Franse president geen „Petainist, xenofoob, racist of fascist” was en schreef toen niettemin: „Nicolas Sarkozy is een hooligan.”

Achter dit soort gespuug en gekrab ligt de realiteit van het ‘nieuwe normaal’. In de landen die het hart van de democratische tradities in Europa vormen, heerst een nieuw begrip van normaliteit. Nadat deze landen jarenlang lukraak immigranten uit islamitische landen en zwart Afrika hebben opgenomen, moeten nieuwelingen nu hun gedrag aan dat van de meerderheid aanpassen.

De politiek rond deze verandering kan uiteenlopen van fel tot populistisch. Maar zoals werd gesteld in een onder leiding van Lilianne Ploumen uitgewerkte strategie, hebben politici te lang verzuimd de gevoelens van ‘verlies en vervreemding’ te aanvaarden waarmee samenlevingen te kampen hebben als immigrantengemeenschappen hun wetten en gebruiken miskennen of trotseren.

Het brengt dan ook weinig politiek voordeel om zomaar een videoclip te negeren als die van rapper Abdul X: ‘Tirez sur les keufs’, oftewel ‘Shoot the cops’.

Uiteindelijk werd de aanpak van Ploumen afgezwakt en belandt de Partij van de Arbeid na de verloren verkiezingen waarschijnlijk buiten de regering. Er wordt nu onderhandeld over een minderheidscoalitie van liberalen en christen-democraten die afhankelijk is van de steun van de Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders, een anti-immigrantenpartij.

In ruil voor zijn steun heeft Wilders substantiële wensen. Hij zal niet alles krijgen, maar op zijn lijst staat onder meer sluiting van islamitische scholen, een verbod op de bouw van nieuwe moskeeën, een hoofddoekbelasting, beëindiging van de immigratie uit islamitische landen, geen sociale uitkeringen aan immigranten in de eerste tien jaar van hun verblijf, zogeheten ‘assimilatie’-contracten die immigranten moeten naleven op straffe van uitzetting en bestempeling van illegale immigranten als misdadigers. Afgezet tegen deze Nederlandse voornemens krijgt de felheid van de kritiek op Sarkozy’s plan iets komisch.

Het Zwitserse grondwetsreferendum van november over de uitzetting van vreemdelingen volgde op een referendum over het minarettenverbod. Beide referenda zijn gedaan na moties van de populistische Volkspartij. Ditmaal hebben de Zwitserse socialisten, christen-democraten en radicalen een concurrerend maar vergelijkbaar voorstel gesteund, dat ook tot de uitzetting van buitenlandse criminelen oproept. Daartoe behoren ook veroordeelden wegens uitkeringsfraude. Duidelijk is dat het politieke midden zich aansluit bij een belangrijke ontwikkeling in de publieke opinie.

Hoe ver gaat deze tendens? Nadat Sarkozy had gezegd een wet te willen om allochtone politiemoordenaars hun nationaliteit te ontnemen en zijn minister van Binnenlandse Zaken, Brice Hortefeux, steun had betuigd aan vergelijkbare maatregelen om polygamie en vrouwenbesnijdenis te straffen, publiceerde Le Figaro een peiling waaruit 70 tot 80 procent steun voor deze twee maatregelen bleek.

Op zaterdag reageerde Marianne met een eigen peiling, die op een gelijker verdeling in de Franse standpunten duidde. Maar de invloed hiervan zal Sarkozy vermoedelijk geen aanleiding hebben gegeven om te denken dat hij een politieke fout had gemaakt. (Overigens is moeilijk te zeggen of Sarkozy echt van plan is zijn idee tot intrekking van de nationaliteit tot wet te verheffen. Le Figaro, die een fijn oor heeft voor de nuance van Sarkozy, citeerde enkele medewerkers volgens wie zijn oproep een symbolisch gebaar was dat diende om de verschillen met de Socialistische Partij aan te scherpen.)

Tot de vaardigheden van Sarkozy behoort het gemak waarmee hij met tegenstrijdigheden kan leven. In de loop der tijd heeft Sarkozy inzake immigratie en nationale identiteit zowel opgeroepen tot positieve discriminatie als tot zero tolerance van politiezijde – alvorens van het eerste af te stappen en, na oppositie van de politievakbond, weinig te doen dat merkbaar tot het tweede zou leiden.

Landen als Frankrijk, Nederland en Zwitserland hebben nooit psychologisch in hun nieuwkomers geïnvesteerd. Tegelijkertijd hebben ze zich uit gemakzucht onttrokken aan een confrontatie met de immigranten over de vereisten voor integratie in hun land – waarvan een consequent beleid van zero tolerance bij de wetshandhaving blijk zou kunnen geven. Dit gebrek aan samenhang van het ‘nieuwe normaal’ is niet bepaald het recept om de rust te herstellen.

John Vinocur schrijft als columnist van de International Herald Tribune over Europa.© International Herald Tribune