Ground Zero - ook nog geen mening?

Ook al een mening over de moskee bij Ground Zero? Het kan bijna niet anders want intussen heeft de halve wereld al opinies geventileerd. Want een moskee bij Ground Zero – dat is overal binnenland. Ruzie om een reusachtige moskee aan de Venloer Strasse in Keulen? Ach, ver weg. Een anti-minarettenreferendum in Zwitserland? Ach, die Zwitsers. Maar Ground Zero is binnenland, want Ground Zero is 9/11 en met de dubbele knal van die dag heeft iedereen opvattingen gekregen. Of gewoon een alibi voor heftige emoties.

Media zijn geen zegen als het erom gaat een behoorlijke discussie te voeren. Alles wordt persoonlijk, wordt een tikkeltje vulgair en onder de noemer ‘discussie’ word je gewoon getrakteerd op een politieke parade van revuesterren. Wat moet je met opvattingen van de conservatieve Republikeinse Sarah Palin in 160 twittertekens? Of van die andere twitterende Republikein Newt Gingrich? Het zit vol insinuaties over complotten, over geheime geldstromen en dan volgt weer een lawine tweets met het tegendeel.

Babbelprogramma’s reduceren de hetze vervolgens tot hapklaar entertainment en deelnemers worden geacht zo snel mogelijk ruzie te maken. Stel je eens even voor dat er een gast in een programma verschijnt die tegen alle afspraken met de redactie vooraf er live uit zou flappen: ik aarzel wat ik er nou precies van moet vinden? Zo iemand zou misschien nog net kunnen roepen: ik wil dit wel toelichten. Maar daarna zou zo iemand definitief de mond worden gesnoerd. Een mislukte uitzending.

Scepsis, kwaliteit van argumentatie – daar maak je geen programma’s mee. De correspondent van deze krant in Amerika, Tom-Jan Meeus, deed afgelopen zaterdag verslag van een discussie tussen initiatiefnemers van het culturele islamcentrum en buurtbewoners en nabestaanden van 9/11. Niets bijzonders, zo zou je zeggen. Maar het was onthullend. Niet eens zozeer om wat er werd gezegd, maar om de entourage. Het was een geheime bijeenkomst, in een oecumenisch centrum in Manhattan. Media mochten er niet van weten. Want media-aanwezigheid maakt een behoorlijke discussie niet mogelijk. Dan dringen de schreeuwers naar voren, mengen zich de politieke revuesterren al twitterend in het debat en houdt de discussie op een discussie te zijn. En wordt alles overstemd door de oneliner-parade van de professionals.

Dit is een vrij trieste constatering, want bij dit soort vraagstukken is de kwaliteit van een discussie, de openbare weging van argumenten, overwegingen en gevoelens oneindig veel belangrijker dan de uitkomst. Van een fatsoenlijke discussie over zoiets wordt een samenleving beter, niet van de uitkomst zelf. Dat maakt een standpunt eigenlijk zo oninteressant.

Het is gemakkelijk vol te houden dat het niet bijster subtiel is van de initiatiefnemers om uitgerekend op een steenworp afstand van Ground Zero een groot pronkjuweel van islamitisch geloof op te richten. Om de zege van de islam was het de terroristen toch te doen geweest. Zo’n demonstratie van islamitisch zelfbewustzijn op die plek kan gevoelens bij slachtoffers oproepen die wellicht niet redelijk zijn, en zeker niet rationeel, maar desalniettemin een feit. De democratie en de vrijheid van expressie houden niet op te bestaan wanneer initiatiefnemers Daisy Khan en haar echtgenoot imam Feisal Abdul Rauf daar een beetje rekening mee houden.

Bovendien vraag je je ook wel eens af hoe het staat met de wederkerigheid. In Keulen moet die reusachtige moskee met Saoedisch geld worden gebouwd, maar stel je eens voor dat een Keulse pastoor plannen heeft voor een kerkje in Riad? En als je dan toch, zoals imam Feisal telkens weer herhaalt, vooral „een centrum voor interreligieuze tolerantie en dialoog” wilt bouwen en je hebt een grote zak geld beschikbaar, dan kun je misschien zegenrijker werk doen in Kairo of in Lahore dan in downtown Manhattan?

Maar uiteindelijk gaat het hier niet om. Verbieden van de bouw van een islamitisch centrum omdat een groepje terroristen met de naam van Allah aan de haal is gegaan, is met het oer-beginsel van immigratieland Amerika niet te rijmen. Mensen trokken naar Amerika omwille van de vrijheid van en de vrijheid voor godsdienst en zo is Amerika ook georganiseerd. Betekent uitgerekend daar bouwen niet een grote triomf op islamitisch terrorisme, een bewijs van ongeknakt zelfvertrouwen?

Dat zijn vragen die in de onelinerparade van de politieke professionals oninteressant en irrelevant zijn. Die houden het graag overzichtelijk, provocerend en profilerend – weg met de islam, of weg met de islamhaters.

Het gevolg is een bijna alom aanwezig onvermogen om een behoorlijke discussie over een belangrijk onderwerp te voeren. De arme president Obama moet zich in allerlei bochten wringen. Hij was behoedzaam en subtiel begonnen, maar in het opstekende kabaal is subtiliteit een product zonder waarde. Je bent voor of je bent tegen. Kort en krachtig graag. De mediacolumnist van The New York Times vatte het resultaat van vier weken ‘debat’ gisteren aardig samen: „Pak de woorden Ground Zero en Moskee, doe er een nietje door, gooi er duizend kilo media-aandacht overheen, steek er een lont in en zet het op een lopen.”

Hoe loopt dit af? Misschien is de projectontwikkelaar, een moslim uit Brooklyn, nog de verstandigste. Die moet immers rekenen. Hij begint aan een kwetsbaar project, goed voor iedere keer weer oplaaiende emoties. Een potentiële kostenpost van onvoorspelbare omvang, waar de politieke standwerkers met hun surfplankjes telkens weer kunnen opduiken om op een goede hype-golf een mooi ritje te wagen. Misschien blaast de projectontwikkelaar het af en is hij uiteindelijk meer koopman dan dominee.

Wilt u reageren? Dat kan op nrc.nl/knapen