Roken, telefoneren en koffiedrinken op sofa

Toen ik vorig jaar van vakantie terugkwam, viel ik midden in een verrassend goede documentaireserie, Coen Verbraaks Kijken in de ziel (RVU), die veel later de Zilveren Nipkowschijf zou winnen als beste programma van het jaar. Deze zomer moest ik opnieuw snel inhalen wat ik gemist had. Ook de kwaliteiten van de dramaserie In therapie (NCRV), niet toevallig met een vergelijkbaar onderwerp, staan zo haaks op het gemiddelde televisieaanbod, dat het kennelijk alleen in de luwte van de zomerprogrammering uitgezonden kan worden.

Gisteren begon de vierde week van de dagelijkse sessies van psychotherapeut Paul (Jacob Derwig). Op maandag spreekt hij de arts Lara (Halina Reijn), die verliefd op hem is. Het lijkt wederzijds te zijn, vooral nu Pauls vrouw Karen (Kim van Kooten) vreemdgaat. Professioneel onaangedaan moet hij aanhoren hoe Lara tot in de kleinste details haar affaire met F-16-piloot Aron (Dragan Bakema) beschrijft, tot overmaat van ramp zijn dinsdagse patiënt.

Volgens Pauls supervisor Mira (Elsie de Brauw), die hij elke vrijdag bijpraat, zit hij diep in de nesten. De relatietherapie op donderdag, met Carice van Houten en Frederik Brom, weerspiegelt zijn eigen puinhoop. Alleen aan de geprangde puber Eva (Gaite Jansen) op woensdag lijkt hij nog eer te kunnen behalen.

Net als in de Amerikaanse bewerking In Treatment van hetzelfde Israëlische origineel staat Pauls werkwijze nogal ver af van de huidige psychotherapeutische praktijk. Zijn patiënten mogen op de sofa roken, telefoneren en koffiedrinken en eindeloos uitweiden over wat de therapie voor hen wel en niet betekent. Maar het gedachtegoed van de onbewuste motieven, overdracht en tegenoverdracht, subtekst, non-verbale communicatie, herhalingsdwang, identificatie en noem de rest maar op, vormt schitterend materiaal voor drama.

De vonken vliegen ervan af, als de fine fleur van het jonge Nederlandse acteursbestand onderlinge duels aangaat. Derwig is minstens zo goed als Gabriel Byrne in de Amerikaanse versie, de 18-jarige Gaite Jansen de grote surprise, zoals ze hem opgevouwen op de bank weerwerk biedt. De Nederlandse bewerking door thrillerauteur Marion Pauw legt de juiste accenten en wie had zoiets verwacht van regisseur Alain de Levita, die tot nu toe alleen afleveringen van Baantjer had gemaakt (en speelfilms als Ellis in Glamourland en De storm produceerde)?

Op televisie is dit soort subtiliteit en dubbelzinnigheid een grote uitzondering geworden, te midden van alle postmoderne onnozelheden. Jelle Brandt Corstius vent die houding van weet-ik-veel als presentator van Zomergasten dit jaar zorgvuldig uit.