Op jacht naar enge muggen in Oss

In Brabant is eind juli een exotische koortsmug gesignaleerd. Collectief spannen muggenvangers zich in om ze te doden. „Mijn gevoel zegt dat ik in die berg moet zoeken.”

Meestermuggenvanger Wietse den Hartog knielt in het zand. Hij is op exotische-muggenjacht bij tweedehands-bandenhandelaar Joop Arts in Oss. Hij schept water uit een graafmachineband en giet het op een wit schoteltje. Geen muggenlarven, constateert hij. Hij speurt verder – hij schept water en trapt tegen banden.

Even later zwaait hij enthousiast. Hij staat met een geel schepnetje bovenop een vijf meter hoge berg reusachtige Engelse legerbanden. „Kom kijken. Ik heb iets gevonden.”

Eenmaal boven laat hij een mug zien. Wit, bruinig lijf. De Amerikaanse rotspoelmug. Hij ving hem met zijn netje en zoog hem daarna via een rubber buisje in het plastic potje waarin hij nu gevangen zit. Hij kijkt triomfantelijk.

Het was Wietse den Hartog die eind juli, namens het Centrum Monitoring Vectoren (CMV), drie exotische muggensoorten vond. In Oss de Amerikaanse rotspoelmug. Bij bandenhandelaren in het Noord-Brabantse Heijningen en Oosterhout ook de Aziatische tijgermug en de gelekoortsmug.

Hij belde Enrst-Jan Scholte, coördinator bij het CMV. Die sloeg alarm. Het was voor het eerst in tweehonderd jaar dat er gelekoortsmuggen in Noord-Europa rondvlogen. Wat te doen?

Scholte wist wat er in Italië was gebeurd. Daar werden in 1990 in Genua bij bandenbedrijven ook exotische muggen gevonden. Tijgermuggen, die niet werden bestreden. De muggen vestigden zich, verspreidden zich van bandenbedrijf naar bandenbedrijf. Rond 2000 „zat heel Noord-Italië onder”.

In 2007 veroorzaakten tijgermuggen er zelfs een kleine chikungunya-uitbraak. Tweehonderd mensen werden ziek. „Een tropische mug verspreidde een tropische ziekte op het Europese vasteland. Een schrikbeeld voor de rest van Europa”, vertelt Den Hartog.

Niet bestrijden was dus geen optie. Hij belde een bevriende muggenbestrijder in Frankrijk. Eentje die had weten te voorkomen dat tijgermuggen zich daar bij bandenbedrijven vestigden. Die kwam helpen.

Via het ministerie van VROM vroeg hij vrijstelling aan voor het bestrijdingsmiddel dat nodig was. Die kreeg hij. Het RIVM, het ministerie voor Volksgezondheid, iedereen dacht mee. Na een week lang vijftien uur per dag gewerkt te hebben, had Scholte het voor elkaar. De bestrijding kon beginnen. „Ik hoop dat we snel genoeg zijn geweest. Ik denk het wel.”

Muggenbestrijders van het kenniscentrum Dierplagen (KAD) bezoeken nu elke drie weken de drie bandenbedrijven. Ze spuiten met biologisch gif tegen de muggenlarven op alle drie de locaties. Ze spuiten met synthetisch gif tegen volwassen exotische muggen in Heijningen en Oosterhout. Ze stoppen pas met spuiten in november, als het muggenseizoen voorbij is. In april begint de muggenjacht opnieuw.

De bestrijding heeft als doel overlast en vestiging van ongewenste exotische muggen te voorkomen. Tot nu toe is bij geen van de aangetroffen muggen een ziekteverwekkend virus aangetroffen.

Sinds de chikungunya-uitbraak in Italië in 2007, vinden er in Nederland meer controles op tijgermuggen plaats. Die begonnen in 2006 in kassen waar Nederlandse groothandels de van origine Aziatische kamerplant lucky bamboo opkweken.

Sinds 2008 plaatst het CMV muggenvallen op tien grote parkeerplaatsen, vlak over de grens in Nederland. Het is bekend dat tijgermuggen regelmatig warme auto’s binnenvliegen en meeliften. Van Italië naar Zwitserland, of naar Slovenië, of naar Frankrijk. Zelfs tot op een parkeerplaats in Zuid-Duitsland. Nog nooit is op een Nederlandse parkeerplaats een exotische mug aangetroffen.

Sinds 2009 voert het CMV ook controles uit bij 33 handelaren in tweedehands banden. Banden zijn geweldige plekken voor muggen. Ze liggen vaak buiten. Er komt een plasje water in te staan als het regent. Het wordt er heerlijk warm als de zon schijnt. In banden leggen muggen eitjes. In die banden reizen ze de wereld over.

„Zwart goud”, noemt handelaar John Steeg van Joop Arts BV zijn banden. Op een terrein van drie hectare heeft hij er zo’n 20.000 liggen. Banden van F16’s, banden van Boeings, banden van joekels van graafmachines uit de mijnen. Hij legt er een nieuw profiel op en verkoopt ze aan boeren in heel Europa. „De grootste banden gaan weg voor 4.000 euro per stuk.”

Van de muggenbestrijders heeft de Osse handelaar weinig last. Ze komen ’s avonds en zijn dan een paar uur bezig. ’s Ochtends is al het gif keurig neergeslagen. En de muggeninspecteurs? Zijn blik glijdt naar meestervanger Wietse den Hartog. Die staat nog altijd op de gigantische berg zwarte legerbanden. De mug in het plastic potje neemt hij mee. Voor onderzoek in het laboratorium. Hij treuzelt. „Mijn gevoel zegt dat ik binnen in deze berg moet zoeken. Daar is het nog warmer. Dat ik daar niet bij kan komen. Dat is een frustratie.”