OMG, er is nieuws!! #flauwekul

Als iets nieuws is op Twitter, is het tegenwoordig meteen nieuws in de krant en op tv.

Maar veel informatie blijkt onjuist. En zóveel mensen twitteren nu ook weer niet.

Vorige week kon je gratis pinnen bij ING, dreigde Carglass een Twitteraar met een rechtzaak en kondigde Beatrix haar aftreden aan. Een enerverende nieuwsweek kortom. Behalve dat de berichten niet klopten. Het was bedrog, het waren hoaxes op Twitter, die vervolgens de krant haalden.

Als iets nieuws is op Twitter, is het tegenwoordig ‘dus’ ook nieuws in De Telegraaf, de Volkskrant, het NOS Journaal, enzovoorts. Aan deze site wordt buitensporig veel gewicht toegekend. Dat zorgt voor hypes, hoaxes en ruis. Iemand zegt ‘boe!’, een ander reageert met ‘bah!’ en voor je het weet zitten we met de Kamervragen.

Twitter wordt al sinds de oprichting in 2006 verkeerd begrepen. Hier de hardnekkigste mythen.

1 Twitter is groot. Volgens een schatting van internetbedrijf Twirus, dat Twitterstatistieken bijhoudt, zijn er nu 191.000 actieve Twitteraars in Nederland. Dat zijn minder mensen dan Nederland aan, bijvoorbeeld, aquariumliefhebbers telt. Anders gezegd: bijna 99 procent van de bevolking twittert niet. En de mensen die twitteren, zijn niet representatief voor de bevolking: politici, marketeers en ict’ers zijn oververtegenwoordigd. Zo bezien is Twitter slechts een hip intranet voor de incrowd, een virtueel grachtengordeltje. Toch vonden NOS en RTL 4 deze twitteraars zo belangrijk, dat ze tijdens hun verkiezingsuitzendingen speciale correspondenten live lieten voorlezen wat een volstrekt willekeurige tweep er van vond. Waarom vroegen ze dat niet aan een volstrekt willekeurige aquariumliefhebber?

2 Trending Topics zijn belangrijk. ‘#Carglass zuigt’ was vorige week trending topic op Twitter, wereldwijd. Maar wat betekent dat? Volgens Nico Schoonderwoerd (van Twirus) is een onderwerp al wereldwijd het meest besproken (‘trending’) met twee berichtjes per seconde. Als dat klopt, dan ben je dus al het meest besproken onderwerp op aarde, als je samen met negen vrienden gedurende één minuutje twaalf keer achter elkaar ‘#flauwekul’ twittert.

Misschien is twitteren als langebaanschaatsen: slechts een paar landen vinden het leuk. In België, bijvoorbeeld, twittert men nauwelijks.

3 Twitter is een zegen voor de democratie. In Iran, zeker. Maar bij ons is het een mixed blessing, die ook zorgt voor ‘Boekestijntjes’ en andere afleiding.

Aanvankelijk vond ik het een grappig idee om op tv naar een belangrijk Kamerdebat te kijken, bijvoorbeeld over Uruzgan, en dan tegelijkertijd op mijn telefoon de berichtjes te volgen van @femkehalsema, @borisham, @diederiksamsom. Tot ik dacht: gek eigenlijk. Deze mensen moeten scherp opletten, maar zitten nu met mij te chatten. Alsof je aan je chirurg vraagt: ‘Wilt u tijdens de operatie twitteren hoe het gaat? Dat is wel zo transparant!’

Maar wacht even: was Twitter niet het ideale medium om de kloof tussen politiek en burger te dichten? Nee, want de doorsnee burger twittert niet (zie mythe 1).

4 Twitter is een zegen voor de journalistiek. Stel dat nrc.next boven de nieuwspagina schrijft: ‘Lezer, zoek zelf maar uit welk berichtje klopt’. Dat zou gek zijn. Maar een Twitter-feed is precies zo’n nieuwspagina, alleen dan zonder die disclaimer. Een typische Twitter-news flash volgt dit patroon: Er is iets gebeurd!!! O, nee, toch niet!!! Of wacht… nee, laat maar… Doorlopen mensen, niks aan de hand!!! (Hoe vaak twittert er niet iemand: ‘OMG! Er rijden as we speak tien politieauto’s mijn straat in!’. Of: ‘Er cirkelt al de hele dag een helikopter boven mijn hoofd!’)

Tuurlijk, dankzij deze site heeft een journalist er extra ogen en oren bij gekregen. Het is soms een handige bron of, in de woorden van de website zelf, ‘a rich source of instantly updated information’. Maar soms is het óók een straat waar voortdurend autoalarmen afgaan, terwijl je buurman steeds aanbelt: ‘Sorry, sorry, vals alarm’.

Maar wacht: dankzij Twitter wisten we toch in no time van de Schipholcrash en van de aanslagen in Mumbai? Klopt. En dat is de volgende mythe:

5 Snelheid is altijd goed. Toen president Kennedy werd vermoord, wist 67 procent van de Amerikanen dat binnen een half uur, dankzij televisie. Nu hebben we Twitter en weet de Twitteraar het in vijf minuten. Maar binnen die vijf minuten komt er ook een hoop non-info op je af (bijvoorbeeld dat je gratis kunt pinnen). Dat is de prijs die je betaalt voor één keer per jaar echt breaking news: een doorlopend abonnement op ruis. En zelfs als het nieuws wel klopt – wat heb je er eigenlijk aan als je drie minuten eerder weet dat er bij Schiphol een vliegtuig is gecrasht?

Twitter is snel, maar ‘snelheid’ en ‘kwaliteit’ zijn elkaars vijanden. Hypersnel nieuws laat geen tijd over voor reflectie. Niet aan journalisten, niet aan politici en niet aan jou, burger. Want hypernieuws gaat ‘faster than the speed of thought’. Die metafoor is van de journalisten Howard Rosenberg en Charles Feldman, uit hun treffende boek: No time to think. The Menace of Media Speed and the 24-hour News Cycle (2008).

6 Twitter is zelfreinigend. Hihi. Dat is hetzelfde als van kikkers verwachten dat ze vanzelf terug in de kruiwagen springen. Of check jij een bericht uitentreuren voordat je het retweet? En als blijkt dat het een hoax was, vraag je dan aan iedereen die het bericht heeft overgenomen: ‘Eh, sorry, mag ik mijn tweet alsjeblieft terug, er klopte iets niet’?

7 Het is allemaal de schuld van Twitter. Die 191.000 gebruikers moeten vooral gewoon blijven twitteren: Twitter is een geinige, snelle en soms nuttige website. Onschuldig, zolang politici, media en officieren van justitie het niet groter maken dan het is. ‘Wat mensen heel erg onderschatten aan Twitter’, zei Nico Dijkshoorn dit voorjaar tegen het weblog Rondjevanpavlov.nl, ‘is dat je er zo lekker mee kunt fucken’. En GeenStijl omschreef de site in 2008 als ‘dé hangout voor microbloggende Sansevieriafreaks met vierkante brillen’. Ik weet niet of die definities helemaal hout snijden, maar als werkhypothese zijn ze best bruikbaar.

Mochten mensen Twitter onverhoopt toch groter maken dan het is, gebruik dan het volgende trucje: vervang iedere keer als je het woordje ‘twitter’ tegenkomt, dat woordje door ‘Vereniging van Aquariumliefhebbers’. Dus als een Radio 1-presentator meldt: ‘we zitten ook op Twitter!’, dan hoor je: ‘En we zijn ook lid van de Vereniging van Aquariumliefhebbers!’ En als er eens een relletje is onder twitteraars, lees dan: ‘Ophef en vertier onder aquariumliefhebbers!’

Misschien mis je op die manier eens wat, maar het bespaart je ook veel heisa om niets.

Arjen van Veelen is journalist en schrijver van de essaybundel Over rusteloosheid.

Ben jij het eens met Arjen van Veelen? Discussieer mee op nrcnext.nl