Iran in de ban van de soap Lichaam van Verlangen

Veel Iraanse kijkers genieten van de zwoele soaps van het buitenlandse satellietkanaal Farsi1.

Staats-tv en geestelijken kunnen het niet waarderen.

Een satellietkanaal waarvan mediamagnaat Rupert Murdoch mede-eigenaar is, trekt veel Iraanse kijkers met zwoele soaps en Amerikaanse comedy’s. Dit tot woede van de staatstelevisie en geestelijken.

Anders dan de tientallen in het buitenland gevestigde, Farsitalige satellietzenders die in de islamitische republiek te ontvangen zijn, gebruikt ‘Farsi1’ geen ondertiteling voor de populaire Colombiaanse, Koreaanse en Amerikaanse shows die het uitzendt. Alle teksten worden nagesynchroniseerd. Mede hierdoor is het kanaal sinds de lancering vorig jaar uitgegroeid tot de meest bekeken zender in de hoofdstad Teheran.

„Dit verhaal is zo prachtig”, zegt Maryam, een huisvrouw uit West-Teheran die met haar illegale satellietontvanger iedere avond afstemt op Lichaam van Verlangen, een Zuid-Amerikaanse soap. Maryam, die haar achternaam niet wil geven, zegt dat ze zich soms opgelaten voelt als ze met haar familie liefdesscènes ziet. Maar is, zoals ze zelf toegeeft, „verslaafd”.

„Het gaat over vergevingsgezindheid, verlangen en gerechtigdheid”, zegt ze, terwijl op het scherm de Cubaanse acteur Mario Cimarro – die de held Salvador speelt – uit de zee oprijst. Maryam bloost als er wordt ingezoomd op zijn gespierde borstkas, nadat Salvador met beide handen zijn lange haar heeft uitgewrongen.

Satellietontvangers zijn officieel illegaal in Iran, maar makkelijk te verkrijgen. De overheid geeft toe dat ze met radiogolven de ontvangst van satellietstations stoort. Maar Farsi1, dat uitzendt vanuit van Murdochs ‘Star TV’ in Hongkong, is nog steeds te zien in Teheran.

Het gevolg is dat wéér minder mensen in de hoofdstad afstemmen op de zes kanalen van de staatstelevisie. Deze moet zich houden aan steeds strakkere, ideologische richtlijnen. Beelden van dansende mensen en alcohol zijn verboden, net als iedere aanraking tussen man en vrouw.

De series op de staats-tv zijn meestal versies van hetzelfde verhaal: een arme jongen (goed) wil met een meisje uit een rijke familie trouwen (slecht). Die rijke familie is tegen het huwelijk want vreest dat haar geld zal worden gestolen. Maar met behulp van de islam, goedheid en veel semi-dolle situaties, komen ze toch tot een ander inzicht (God zij geprezen).

De series van Farsi1, waaronder het Amerikaanse Prison Break en 24, hebben geheel nieuwe verhaallijnen. Het feit dat de dialogen in het Farsi zijn ingesproken, maakt het makkelijk voor de familie om samen te kijken.

Lichaam van Verlangen, dat in het Farsi wat kuiser Tweede Kans is genoemd, is populairder dan alle andere series van Farsi1 bij elkaar. De geest van een vermoorde rijke zakenman neemt op mysterieuze wijze het lichaam van een simpele, maar goedgebouwde boer over. Salvador begint vervolgens te werken voor zijn moordenaars: zijn jonge vrouw Isabela en haar nieuwe minnaar. Andere familieleden hebben drankproblemen, er zijn ongewenste zwangerschappen en verboden liefdes.

„Dit soort problemen heb je overal ter wereld”, zegt Maryam. „Het is goed dat ze worden besproken op de televisie.”

Critici in Iran houden Murdoch verantwoordelijk voor wat ze zien als een nieuwe manifestatie van corrupte westerse cultuur. Het conservatieve tijdschrift Panjereh (Raam) wijdde een nummer aan het kanaal, met een duivelse Murdoch op de omslag.

„Murdoch is een verholen Jood, die alle media ter wereld in zijn macht wil krijgen”, staat er te lezen. „De series van Farsi1 zijn wellicht geaccepteerd in de westerse cultuur, maar dit is de eerste keer dat dit soort onderwerpen zonder beperkingen en met andere motieven in Iran te zien is. Hoort niemand de alarmbellen rinkelen?” Sommige Iraniërs geven de staatstelevisie de schuld van de uittocht van kijkers en eisen spannender televisie. „De zwakke programma’s van de nationale televisie drijven mensen naar Farsi1”, zegt tv-producent Ismael Afifeh.

Vóór de betwiste herverkiezing van president Ahmadinejad, in juni 2009, leek het alsof de staats-tv een nieuwe weg had ingeslagen. Ze liet spannende debatten tussen de kandidaten zien, en zond een reeks lokaal gemaakte comedyseries uit. Maar na de verkiezingen, die tot straatprotesten leidden, werden lichtvoetige programma’s vervangen door ‘bekentenissen’ van dissidenten, directe uitzendingen van rechtszaken en lange interviews met regeringsaanhangers.

Veel stedelingen – zoals Maryam – zeggen dat ze zich niet kunnen vinden in de staatsprogramma’s. „De staats-tv heeft het idee dat zij constant morele lessen moet geven”, zegt Maryam. „Ik begrijp dat Salvador en Isabela in een fantasiewereld leven, maar laat me zelf uitvinden of hun daden goed of slecht zijn.”

Bekijk een fragment van Lichaam van Verlangen op nrcnext.nl/links