Week twee: nu moeten partijen de diepte in

Alleen de PVV heeft geen last van gemopper bij de aanhang. En nu beginnen de echte onderhandelingen pas. Bijvoorbeeld over 18 miljard aan bezuinigingen.

Over twee weken is er een regeer- en gedoogakkoord. Informateur Ivo Opstelten heeft „onverminderd” vertrouwen in de goede afloop van de formatiebesprekingen die hij leidt, zo liet hij vrijdag aan het einde van de eerste onderhandelingsweek tussen VVD, CDA en PVV weten. Dat was wel wat optimistisch, zeggen VVD’ers en CDA’ers. 18 miljard bezuinigen doe je niet zomaar, zeker niet voor een minderheidskabinet met een gedogende PVV. Het is een ingewikkeld spel, waarbij de gespecialiseerde Kamerleden apart van de fractievoorzitters met elkaar spreken. PVV’ers zijn daarbij het meest voorzichtig: alles wat ze zeggen is onder voorbehoud van instemming van leider Geert Wilders.

Wat er echt gebeurt, blijft onbekend. Partijen houden zich vrij strikt aan de afspraak om radiostilte te betrachten. De meest concrete informatie die vorige week, via Trouw, uitlekte was dat ministeries worden samengevoegd. Zo zouden Landbouw en Economische Zaken samengaan, werd Ontwikkelingssamenwerking wellicht ondergebracht bij Buitenlandse Zaken en ging de politie als beleidsterrein verhuizen van Binnenlandse Zaken naar Justitie. Maar betrokkenen melden dat, zoals zo vaak bij formaties, het geven en nemen op het laatste moment tot verrassende uitkomsten kan leiden. Deze week gaan de partijen „de diepte in”, zoals dat wordt genoemd.

De PVV is inmiddels de enige van de drie die niet met een morrende achterban te maken heeft. Oud-premier Dries van Agt riep vanmorgen in een opinieartikel in de Volkskrant de CDA-fractie op om met de gesprekken met de PVV te stoppen, omdat die partij „een verwerpelijke ideologie” heeft.

Voor het CDA kwam vandaag ook internationaal verzet. Het Euregio-samenwerkingsverband van het CDA en de Duitse zusterpartij CDU spreekt zich in een open brief uit tegen de PVV. „De schadelijke en vaak schandelijke uitspraken van leider Wilders staan volstrekt haaks op het gedachtegoed dat CDA en CDU delen en uitdragen binnen de Europese christendemocratie”, schrijven voorzitter Bart van Winsen en zijn Duitse collega Franz-Josef Achterkamp.

Vorige week kwamen CDA-leden in een manifest met dezelfde oproep. Inmiddels hebben 811 CDA-leden en ruim tweeduizend niet-CDA’ers dat ondertekend, melden de initiatiefnemers.

Hierop kwam een tegenactie. Het Rotterdamse CDA-bestuurslid John Kuijt publiceerde een manifest dat zich achter de fractie en onderhandelaars schaart en oproept het resultaat van de besprekingen af te wachten. Hij vond dat de tegenstanders van samenwerking met de PVV onevenredig veel aandacht krijgen. „Het CDA sluit nooit partijen uit en ik heb er vertrouwen in dat er een goed resultaat kan worden bereikt”, zegt Kuijt. Hij kreeg in korte tijd ruim duizend steunbetuigingen, waarvan volgens hem ongeveer de helft CDA-lid zegt te zijn. Hij verwacht dat de CDA-leden de samenwerking met de PVV zullen goedkeuren, als het regeerakkoord maar goed is.

Bij de VVD is er ook verzet. Wel minder. Naast oud-Kamervoorzitter Frans Weisglas vindt nu ook oud-minister Joris Voorhoeve dat niet met de PVV moet worden samengewerkt, zo zei hij in het KRO-programma Kruispunt. Hij vindt het „merkwaardig” dat democratische partijen zich afhankelijk maken van een organisatie die zelf ondemocratisch is.

Bij de VVD zullen leden zich niet over het regeerakkoord kunnen uitspreken. De suggestie van oud-minister Pieter Winsemius om ook een ledencongres te houden, wijst het partijbestuur af. De statuten verplichten daartoe niet, is de formele reactie van de VVD-woordvoerder, namens partijvoorzitter Ivo Opstelten.

De formatie in 1939: pagina 3