Millimeter voor millimeter naar een nieuw België

Al twee maanden spreken Franstaligen en Vlamingen over een nieuwe Belgische regering. Dat gaat stapje voor stapje. Gisteren dreigde een breuk, maar de gesprekken gaan voort.

De zeven partijen (vier Vlaamse en drie Franstalige) die onderhandelen over de vorming van een federale regering in België, zitten vanmiddag weer rond de tafel, terwijl gistermiddag nog werd gespeculeerd over een breuk. Zo gaat het nu al twee maanden in België: telkens als er een breuk dreigt, gaat het weer enkele millimeters vooruit.

De kranten aan beide zijden van de taalgrens hebben het vanochtend over moeizame, maar opbouwende gesprekken. La Libre Belgique, een Franstalige Brusselse krant, beschrijft de verschuiving van la déprime totale (totale depressie, gistermiddag) tot un souffle d’optimisme (een vleugje optimisme), toen de partijen afgelopen nacht om drie uur de onderhandelingstafel verlieten.

De regionale verschillen in België werden bij de federale verkiezingen van 13 juni nog eens extra in de verf gezet. Aan Vlaamse kant werd de grote overwinnaar de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA), een rechts-nationalistische partij die aanstuurt op verdere ‘verdamping’ van het land: het overhevelen van zo veel mogelijk bevoegdheden van het federale, Belgische niveau naar het regionale niveau. Aan Waalse zijde bleef de linkse Parti Socialiste de grootste.

Die verkiezingsuitslag heeft alvast het voordeel van de duidelijkheid, stellen alle partijen vast: een coalitie zonder PS en N-VA en zonder staatshervorming is onmogelijk. Na een informatieronde door Bart De Wever, voorzitter van de N-VA, benoemde koning Albert II de Waalse socialist Elio di Rupo tot preformateur. Di Rupo vatte zijn opdracht samen als: het onverzoenlijke proberen te verzoenen. Hij moet niet alleen de verschillen tussen Vlamingen en Franstaligen zien te overbruggen, maar wordt ook geconfronteerd met een links-rechts breuklijn. Vooral de N-VA waakt ervoor om geïsoleerd te raken in een links kabinet.

Deelnemers aan de gesprekken zien redenen tot optimisme: hoe moeilijk de gesprekken ook zijn, ze zijn wel zakelijk en constructief. In 2007, toen onder leiding van de Vlaamse christen-democraten (CD&V) ook al werd geprobeerd een staatshervorming tot stand te brengen, werd er volop gelekt en gesaboteerd. Deze keer sijpelt er over de gesprekken weinig naar buiten, wat volgens ‘Wetstraatwatchers’ illustreert dat het de deelnemers menens is. Toen het toch even dreigde te escaleren, stuurde Di Rupo de onderhandelaars op semaine familiale, een weekje vakantie met het gezin.

Af en toe raakt toch iets bekend over de inhoud van een mogelijk akkoord. Zo zou Vlaanderen geld krijgen voor de arbeidsmarkt en de gezondheidszorg, in totaal meer dan 15 miljard euro. Maar de N-VA voert aan dat dit weinig voorstelt als de bevoegdheden voor arbeid en gezondheid niet worden overgeheveld naar de deelstaten. De Franstaligen eisen dan weer 500 miljoen euro extra voor Brussel, in ruil voor een verdere staatshervorming en een splitsing van het omstreden kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde, het enige district waar Franstaligen die in Vlaanderen wonen ook voor Franstalige politici kunnen stemmen. En zolang daarover geen akkoord is, is er over niets een akkoord.

Verklarend woordenboek België op nrc.nl/wetstratees