Waterwildernis

Jungle dome, Mondo Verde, de Desert van Burgers’ Zoo – indoornatuurattracties zijn in opmars. Kester Freriks liep onder haaien door in het Oceanium van Blijdorp.

Vissen, de levende fauna onder water: in mijn jeugd waren dat altijd dieren die snel wegschoten als je je over de waterspiegel boog, soms zag je de blinkende zijkant of een donkere rug met vinnen. Op een dag kocht ik mijn eerste aquarium met guppies, black molly’s, maanvissen en andere sierlijke zoetwaterzwemmers. Een buurman had een zoutwateraquarium ofwel een zeeaquarium. Nooit eerder zag ik in een huiskamer een felle kleurenpracht zo dichtbij, niet meer dan een enkele glaswand zat ertussen.

Dezelfde sensatie, maar dan indrukwekkender, beleefde ik toen ik voor het eerst het Oceanium bezocht in de Rotterdamse Diergaarde Blijdorp, korte tijd na de officiële opening in juni 2001. De lage, betonnen ingang met daarop de naam Oceanium toont bescheiden, eenmaal binnen geeft de architectuur van dit zogenoemde ‘onderwaterwerelddeel’ de sensatie van een onderwateravontuur.

Spectaculair en elke keer adembenemend is de ‘haaientunnel’. Wat een vondst om zeedieren niet van bovenaf te bespieden, zoals in de sloten van mijn jeugd, niet van opzij, als in een huiskameraquarium, maar van onderen, alsof je als diepzeeduiker de zeebodem hebt bereikt en opkijkt naar boven.

De kathaai, haring, zwartpunthaai, hamerhaai, gestreept zeepaardje, schildpadden en tientallen soorten meer zwermen alleen of in scholen om je heen, zelfs langs de gedekte tafels van de Haaienzaal in restaurant de Lepelaar. Acht miljoen liter schoon zeewater, waarvan ruim drieduizend kubieke meter voor de haaienbak, voorzien de dieren van een natuurlijk milieu. Ook Burgers’ Zoo bij Arnhem kent een oceanium, gebouwd in een doolhof van grotten.

In het Oceanium van Blijdorp maakt de bezoeker ook een ontdekkingsreis langs koraalriffen, grillig gevormd kelpwoud en vogelrotsen, waaronder de Bass Rock. Koningspinguïns, kaaimannen en galapagosreuzenschildpadden voeren ons naar diepten van verre continenten. Ook biedt de diergaarde de mogelijkheid ’s nachts een bezoek aan het Oceanium te brengen. In het schemerduister van de oceanen valt spaarzaam licht naar binnen, het is er stiller dan overdag en de vissen lijken meer rond te zweven alsof ze eigenlijk slapen of zich dromend door de stromingen laten meevoeren. Over de glaswanden weerkaatsen de rimpelingen van het water, en dat is uniek. Een normaal aquarium biedt veelal een statische aanblik. In de waterbassins zijn bronnen aangebracht, zodat het water in een pulserend ritme aan de oppervlakte komt.

Deze wilde oceanische wereld ligt in het hart van Rotterdam. In de stadsgracht langs de Westersingel of de Maas verderop leeft vast de bliek, hier staan we oog in oog met de haaienwereld. Ze zwemmen op ons af, zwenken alsof ze totaal ongeïnteresseerd zijn weer weg, en vervolgen hun geheimzinnige oceaantocht. Maar kijk ook eens tussen twee rotswanden, in een verscholen donkere plek of in de hoek van het koraalrif. Daar leeft een waterfauna die opvalt door een duizelingwekkende veelvormigheid en kleurenrijkdom. De ook mooie maar gewone Hollandse waterwereld van rivier, plas en poldersloot vergeet je hier. In de waterwildernis van het Oceanium zijn de bewoners van de Atlantische en Stille Oceaan zo dichtbij dat je ze bijna aan kunt raken. En in dat ‘bijna’ ligt de fascinatie.