nrc.nl/eurocrisis

Zestig miljard, of meer?

Na de bekendmaking eerder deze week van de Federal Reserve. de Fed, dat Amerika bereid is om de geldpers aan te zetten als de groei tegenvalt, neemt de druk op de Europese Centrale Bank toe om ook weer meer steun te bieden aan de economie.

De ECB begon dit voorjaar met het opkopen van staatsobligaties van Europese probleemlanden. Niet rechtstreeks, zoals in de VS, maar op de zogenoemde secundaire markt. Dat betekent dat de ECB alleen staatsobligaties opkocht die eerst al door marktpartijen (zoals banken) waren afgenomen.

De ECB begon voorzichtig, met 16,5 miljard aan staatsobligaties. Inmiddels, drie maanden later, staat de teller op 60,5 miljard euro. Nog steeds peanuts vergeleken met de gigantische opkoopacties van de Fed, maar toch.

Anders dan de Fed dweilt de ECB iedere keer het bedrag dat uitgegeven wordt aan staatsobligaties direct weer op door liquiditeit uit de markten te halen. Per saldo neemt de geldhoeveelheid niet toe en blijft het risico beperkt dat de inflatie oploopt als de economie weer op stoom komt.

Na de aankondiging deze week van de Fed richten beleggers zich weer op de ECB. Moet de ECB niet ook meer opkopen? Geruchten over een mogelijke opkoop van Ierse staatsobligaties deden al de ronde.

De Ieren, die tot nu toe als voorbeeld dienden voor de andere probleemlanden door stevig te snijden in de overheidsuitgaven, zetten afgelopen donderdag voor 500 miljoen euro aan staatsobligaties in de markt (met een looptijd van zes maanden). De prijs die ze daarvoor betaalden, was hoog: een gemiddelde rente van 2,458 procent, tegenover 1,367 procent voor eenzelfde lening die op 22 juli werd uitgegeven. Dat geeft aan dat kopers van de Ierse staatsschuld hun vertrouwen in het herstel van de Ierse economie (en daarmee het vermogen om de lening terug te betalen) aan het verliezen zijn.

De spanning over Ierland, gecombineerd met tegenvallende cijfers uit Griekenland (lagere groei, hogere werkloosheid), zette de Europese banken verder onder druk. De credit default swaps (kredietverzekeringen) op Europese banken liepen op en andere graadmeters toonden aan dat beleggers vrezen dat Europa nog verre van op het droge is.

De markten zijn duidelijk verdeeld. Sommigen, zoals Justin Knight, specialist Europese staatsobligaties bij de Zwitserse bankgigant UBS, vrezen turbulentie. Anderen houden het erop dat het veiligheidsnet van 750 miljard euro dat de eurolanden en het IMF overeenkwamen in mei, voldoende moet zijn om nieuwe tegenvallers zonder al te grote schokken op te vangen.

Moet de ECB het voorbeeld van de Fed volgen en meegaan in een nieuwe grootschalige golf van stimulering van de economie? Of is het Europese vangnet inderdaad voldoende om grote problemen te voorkomen en moeten we de onzekerheid maar even op de koop toe nemen? (EK)

Het nieuwe normaal

Zeven vette jaren en zeven magere jaren. De economie groeit en krimpt, dat zijn we gewend sinds Bijbelse tijden. Maar wat als de economie instort en vervolgens roerloos op de grond blijft liggen?

Sommige economen, zoals de Amerikaan Paul Krugman, vrezen dat de westerse economieën nog jarenlang blijven hangen op het huidige niveau van verwaarloosbare groei en hoge werkloosheid. In vergelijking daarmee is de gevreesde dubbele dip een rooskleurige gedachte.

Vooral Amerikaanse economen zijn bang dat de huidige dip geen dip zal blijken, maar de nieuwe norm. Krugman vreest dat beleidsmakers vervolgens hun handen van het probleem zullen aftrekken. Bij het ‘nieuwe normaal’ horen nu eenmaal miljoenen mensen die jarenlang geen baan kunnen vinden. Krugman vindt dat de regering-Obama nu al te weinig doet om Amerikanen weer aan het werk te helpen en hij is bang dat de overheid de komende jaren nog afstandelijker zal worden.

Europa zou ook goed in zo’n economisch coma kunnen raken, is de opvatting. De uitgangspositie van Europa was al slecht, zegt econoom Kenneth Rogoff, die wijst op de vergrijzing en lage productiviteit, en door de financiële crisis zijn de vooruitzichten nog somberder geworden. Als er een economische opleving komt, dan zal slechts een klein deel van de bevolking daarvan profiteren. Dat geeft een nieuwe betekenis aan het idee van het Europa van twee snelheden.

Hoe ziet een economisch coma er in werkelijkheid eigenlijk uit? Japan wordt herhaaldelijk aangehaald als angstbeeld. Voor het eerst zijn jongere generaties slechter af dan de voorgaande. Afgestudeerden verdienen gemiddeld nog maar eenderde van het loon van hun ouders, als ze al een baan vinden, en blijven daardoor vaak noodgedwongen thuis wonen. De determinant in succes of falen: het bemachtigen van een vaste baan. Kakusa shakai wordt het genoemd, de kloofsamenleving.

Wat zou een langdurige periode van stagnatie betekenen voor Europa? Zou ook hier een verloren generatie kunnen ontstaan van langdurig werklozen? Of valt het ontstaan van een kloof te voorkomen met effectief overheidsbeleid, zoals Krugman betoogt? (YK)

Discussieer over deze onderwerpen op nrc.nl/eurocrisis